Top 4 # Đề Xuất Giải Pháp Để Công Tác Đấu Tranh Phòng Chống Tham Nhũng Mang Lại Nhiều Hiệu Quả Hơn Xem Nhiều Nhất, Mới Nhất 2/2023 # Top Trend | Theindochinaproject.com

Để Đấu Tranh Phòng Và Chống Tham Nhũng Hiệu Quả

1. THAM NHŨNG VÀ HỆ LỤY

Tham nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó vì vụ lợi[1](nhưng bài viết này chỉ giới hạn ở những người có chức quyền, bao gồm cán bộ, công chức, viên chức,v.v.. làm việc trong các cơ quan, tổ chức, đơn vị thuộc hệ thống chính trị). Đặc điểm chung của tham nhũng là người thực hiện hành vi có chức quyền, sử dụng chức quyền như một phương tiện để trục lợi cho mình, gia đình mình hoặc cho người thân về lợi ích vật chất hoặc lợi ích tinh thần.

Theo Bộ Luật hình sự, Luật PCTN (năm 2005) và Luật PCTN năm 2018 (có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2019), các hành vi tham nhũng bao gồm: “1. Các hành vi tham nhũng trong khu vực nhà nước do người có chức vụ, quyền hạn trong cơ quan, tổ chức, đơn vị khu vực nhà nước thực hiện bao gồm: a) Tham ô tài sản; b) Nhận hối lộ; c) Lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản; d) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi; đ) Lạm quyền trong khi thi hành nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi; e) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng đối với người khác để trục lợi; g) Giả mạo trong công tác vì vụ lợi; h) Đưa hối lộ, môi giới hối lộ để giải quyết công việc của cơ quan, tổ chức, đơn vị hoặc địa phương vì vụ lợi; i) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn sử dụng trái phép tài sản công vì vụ lợi; k) Nhũng nhiễu vì vụ lợi; l) Không thực hiện, thực hiện không đúng hoặc không đầy đủ nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi; m) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn để bao che cho người có hành vi vi phạm pháp luật vì vụ lợi; cản trở, can thiệp trái pháp luật vào việc giám sát, kiểm tra, thanh tra, kiểm toán, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án vì vụ lợi. 2. Các hành vi tham nhũng trong khu vực ngoài nhà nước do người có chức vụ, quyền hạn trong doanh nghiệp, tổ chức khu vực ngoài nhà nước thực hiện bao gồm: a) Tham ô tài sản; b) Nhận hối lộ; c) Đưa hối lộ, môi giới hối lộ để giải quyết công việc của doanh nghiệp, tổ chức mình vì vụ lợi”…

Tham nhũng không chỉ xảy ra trong các lĩnh vực kinh tế, tài chính, ngân hàng, đầu tư, xây dựng cơ bản, quản lý đất đai,v.v.. mà còn lan rộng sang các lĩnh vực văn hoá, y tế, giáo dục, thể dục, thể thao; trong các chương trình trợ cấp cho thương binh, liệt sĩ, các gia đình chính sách; trong các chương trình cứu trợ cho đồng bào gặp thiên tai; trong quá trình xét duyệt công nhận di tích lịch sử, văn hoá, thi đua khen thưởng,v.v… Tham nhũng làm thay đổi mọi lĩnh vực trong trong đời sống xã hội như kinh tế, luật pháp, dân chủ, luân lý, giáo dục… đã xâm phạm, thậm chí làm xê dịch, thay đổi, đảo lộn những chuẩn mực đạo đức trong hệ thống các cơ quan công quyền, làm tha hoá đội ngũ cán bộ, công chức nhà nước. Tham nhũng không chỉ làm xói mòn niềm tin của người dân đối với chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước mà còn “tiếp tay” cho các thế lực thù địch, phản động trong việc bôi nhọ, hạ uy tín, vị thế của Đảng trong phạm vi quốc gia cũng như trên trường quốc tế.

Tham nhũng – những lợi ích bất chính đã hoặc sẽ có được đã khiến nhiều cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức, trong đó có cả cán bộ lãnh đạo cấp cao “không giữ được mình”, không gương mẫu trong thực thi trọng trách được giao, nói một đằng, làm một nẻo, không còn xứng đáng với vai trò tiền phong. Họ đã bất chấp việc vi phạm pháp luật mà làm trái công vụ, trái lương tâm, đạo đức nghề nghiệp…để vụ lợi, trục lợi cho mình, người thân, cánh hẩu của mình, nhóm lợi ích của mình… dẫn đến làm giảm lòng tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước, gây bất bình, bức xúc, thậm chí phản ứng của nhân dân đối với các cơ quan công quyền. Vì vậy, bình sinh, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng chỉ rõ: “Tham ô, lãng phí và bệnh quan liêu là kẻ thù của nhân dân, của bộ đội và của Chính phủ[2]; “là kẻ thù khá nguy hiểm, vì nó không mang gươm mang súng, mà nó nằm trong các tổ chức của ta, để làm hỏng công việc của ta… làm hỏng tinh thần trong sạch, ý chí khắc khổ của cán bộ ta. Nó phá hoại đạo đức cách mạng của ta là cần, kiệm, liêm, chính”[3]. Tuy các tệ nạn này biểu hiện trong đời sống xã hội dưới nhiều dạng khác nhau, song các hành vi tham ô, tham nhũng dù là “lớn’ hay “vặt” cũng đều là “ăn cắp của công làm của tư”, “đục khoét của nhân dân”, “ăn bớt của bộ đội”, “tiêu ít mà khai nhiều, lợi dụng của chung của Chính phủ để làm quỹ riêng cho địa phương mình, đơn vị mình”, “ăn cắp của công, khai gian, lậu thuế”[4]…, cho nên theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, phải “- Chống nạn tham ô, – Chống nạn lãng phí, – Chống bệnh quan liêu”[5]. Đồng thời, Người cũng nhấn mạnh rằng, chừng nào và ở đâu có bệnh quan liêu thì ở đó ắt có tham ô, lãng phí và nơi nào bệnh quan liêu càng nặng, thì ở đó càng nhiều lãng phí, tham ô, càng nhiều hiện tượng tham nhũng từ nhỏ đến lớn. Tất cả những tệ nạn đó, các hành vi đó, dù xảy ra ở cấp Trung ương hay tại mỗi địa phương, cơ quan, đơn vị cơ sở cũng đều là con đẻ của chủ nghĩa cá nhân, chúng đều “xâm phạm đến lợi ích của nhân dân”, đều “là kẻ thù của nhân dân và của Chính phủ”. Do đó, chống tham ô, tham nhũng, lãng phí, quan liêu cũng rất cần thiết, “quan trọng và cần kíp như việc đánh giặc trên mặt trận”- mặt trận tư tưởng và chính trị. Đó là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị.

Thực hiện theo chỉ dẫn của Người, trong những năm tiến hành cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, nhất là trong thời kỳ miền Bắc tiến hành xây dựng chủ nghĩa xã hội để làm hậu phương lớn cho tiền tuyến lớn miền Nam, công tác phòng và chống tham ô, tham nhũng, quan liêu – chống thứ ” giặc ở trong lòng“, ” giặc nội xâm” đã được thực hiện, với quyết tâm chính trị cao. Từ Trung ương đến các địa phương đều thống nhất triển khai chống tham ô, tham nhũng, lãng phí, quan liêu với tinh thần: 1) “Phải kiên quyết chống nạn lãng phí ở các cơ quan và trong sự sinh hoạt của chúng ta. Chống cách tiêu dùng bừa bãi tiền của của nhân dân và vốn liếng của Chính phủ”[6]; 2) “Phải chấm dứt nạn phô trương, lãng phí” trong “những cuộc khai hội, những lễ kỷ niệm, những đám yến tiệc tốn hàng vạn, hàng chục vạn” và “không thể tha thứ cho những việc phô trương, lãng phí như vậy”[7]; 3) Chấm dứt cái thói vô Chính phủ như “xem thường phép luật, chính quyền”, “hy sinh lợi ích của nước nhà để lên mặt mình khảng khái” của một bộ phận cán bộ, đảng viên có chức quyền; 4) Phải chống nạn ăn cắp của công mà các cơ quan quen gọi trộm cắp “đường hoàng” vì “đó là một điều đáng chú ý, một điều đáng nguy hiểm”; đồng thời, cũng phải chống bọn “trộm cắp kín đáo”, “bọn trộm cắp tinh vi”, để chúng “không sống còn được” [8] …

Khi cả nước thống nhất cùng đi lên chủ nghĩa xã hội, nhất là trong thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế, tình trạng tham nhũng bộc lộ ngày càng rõ nét, diễn biến ngày càng tinh vi, phức tạp và có nguy cơ lan rộng, làm giảm lòng tin của quần chúng đối với sự lãnh đạo của Đảng và sự điều hành của Nhà nước. Mặc dù Đảng đã có Nghị quyết Trung ương 3 khóa X về ” Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí“, song hiệu quả công tác phát hiện, xử lý tham nhũng vẫn còn hạn chế. Số vụ việc về tham nhũng được phát hiện còn chưa cao so với tình hình thực tế. Một số vụ việc xử lý còn kéo dài, chưa nghiêm; trong đó, có việc thu hồi tài sản tham nhũng đạt kết quả thấp, gây tâm lý bức xúc và hoài nghi trong xã hội về quyết tâm PCTN của Đảng và Nhà nước. Đánh giá thực trạng và dự báo tình hình tham nhũng ở Việt Nam, Hội nghị lần thứ năm, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI xác định: “Tham nhũng, lãng phí vẫn còn nghiêm trọng, với những biểu hiện tinh vi, phức tạp, xẩy ra trên nhiều lĩnh vực, nhiều cấp, nhiều ngành… gây bức xúc trong xã hội và là thách thức lớn đối với sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước”[9]. Trước tình hình đó, Hội nghị đã quyết định thành lập Ban Chỉ đạo Trung ương về PCTN (Ban Chỉ đạo) trực thuộc Bộ Chính trị, do đồng chí Tổng Bí thư làm Trưởng Ban Chỉ đạo; lập lại Ban Nội chính Trung ương và ban nội chính các tỉnh ủy, thành ủy là cơ quan tham mưu cho cấp ủy về công tác nội chính và PCTN. Trong đó, Ban Nội chính Trung ương là Cơ quan Thường trực của Ban Chỉ đạo PCTN, nhằm tạo bước chuyển mới, mạnh mẽ hơn trong công tác đấu tranh PCTN. Tiếp đó, ngày 7/12/2015, Bộ Chính trị ra Chỉ thị số 50-CT/TW về “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phát hiện, xử lý vụ việc, vụ án tham nhũng“; đồng thời, chỉ đạo, hướng dẫn các cấp ủy, địa phương, đơn vị gắn tuyên truyền thực hiện nhiệm vụ chính trị với công tác đấu tranh PCTN… Trong đó, nhấn mạnh vai trò của người đứng đầu cấp uỷ, tổ chức đảng, nhà nước, đoàn thể, cơ quan, đơn vị “phải gương mẫu thực hiện và có trách nhiệm trực tiếp chỉ đạo công tác phòng, chống tham nhũng; chủ động tự phát hiện vụ việc có dấu hiệu tham nhũng trong tổ chức, cơ quan, đơn vị, địa phương mình. Kết quả công tác phòng, chống tham nhũng là thước đo đánh giá phẩm chất, năng lực, trách nhiệm và mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu”…

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác PCTN vẫn còn những tồn tại, hạn chế, vẫn còn tình trạng “trên nóng, dưới lạnh”, nể nang, né tránh, ngại va chạm; việc phát hiện, xử lý tham nhũng vẫn chưa đáp ứng yêu cầu; tự kiểm tra, tự phát hiện và xử lý tham nhũng trong nội bộ cơ quan, đơn vị vẫn là khâu yếu… Trong khi đó, không chỉ các vụ “tham nhũng lớn” mà ngay cả “tham nhũng vặt” trong khu vực hành chính, dịch vụ công vẫn còn nhiều, gây bức xúc cho người dân và doanh nghiệp. Đồng thời, việc chưa có cơ chế đủ mạnh để kiểm soát chặt chẽ quyền lực; công tác kiểm tra, giám sát việc thực thi quyền lực của người có chức vụ, quyền hạn chưa được quan tâm thực hiện nghiêm đã tạo “kẽ hở” cho việc lạm quyền để trục lợi của một bộ phận cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức thiếu rèn luyện đạo đức, tham lợi, vụ lợi bất chính…

2. TĂNG CƯỜNG ĐẤU TRANH PCTN – MỘT NHIỆM VỤ QUAN TRỌNG CỦA ĐẢNG CẦM QUYỀN

Để phòng ngừa và đẩy mạnh cuộc đấu tranh PCTN với biểu hiện ngày càng tinh vi, phức tạp, xảy ra trên diện rộng không chỉ cản trở sự phát triển kinh tế – xã hội, gây bức xúc trong nhân dân mà còn là một trong những thách thức nghiêm trọng đối với vai trò lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của Nhà nước, thiết thực xây dựng và chỉnh đốn Đảng, làm cho Đảng trong sạch, vững mạnh, trong thời gian tới, cần tập trung thực hiện tốt các nhiệm vụ trọng tâm sau:

Thứ nhất, nâng cao nhận thức của các cấp ủy, chính quyền, ban, ngành chức năng, của đội ngũ cán bộ, đảng viên và mỗi người dân về quyết tâm của Đảng, Nhà nước đối với cuộc đấu tranh PCTN; đưa nội dung đấu tranh PCTN vào sinh hoạt định kỳ của các tổ chức Đảng và hoạt động của các cơ quan trong hệ thống chính trị. Trong đó, các tổ chức Đảng tăng cường chỉ đạo quyết liệt công tác giáo dục, phòng ngừa tham ô, tham nhũng; các cơ quan nhà nước, các tổ chức chính trị – xã hội thực hiện nghiêm chỉnh pháp luật về PCTN. Đồng thời, nâng cao và phát huy vai trò của cán bộ, đảng viên nói chung, đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý, người đứng đầu tại mỗi địa phương, cơ quan, đơn vị nói riêng trong thwucj thi trọng trách được giao gắn với đấu tranh PCTN theo Quy định số 08-QĐi/TW ngày 25/10/2018 của Ban Chấp hành Trung ương về ” Trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, trước hết là Ủy viên Bộ Chính trị, Ủy viên Ban Bí thư, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương “.

Thứ hai, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, tăng cường phối hợp và kịp thời cung cấp, công khai thông tin, định hướng tuyên truyền về PCTN, để một mặt tạo sự đồng thuận của cả hệ thống chính trị; mặt khác thông qua đó, đấu tranh với các luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch lợi dụng PCTN để chống phá Đảng, Nhà nước. Chủ động thông tin về kết quả kiểm tra, thanh tra, xử lý cán bộ, đảng viên vi phạm, bất kể là ai, giữ chức vụ gì; về khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử các vụ án tham nhũng, kinh tế, “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”; về những vấn đề nhạy cảm, dư luận xã hội quan tâm trong đấu tranh PCTN đi liền cùng với việc chủ động tuyên truyền gương người tốt, việc tốt; bảo vệ, khen thưởng, động viên những người dũng cảm đấu tranh chống tham nhũng để tạo sự lan tỏa trong cộng đồng. Thông qua tuyên truyền về kết quả đấu tranh PCTN, xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật và đưa ra khỏi Đảng những cán bộ, đảng viên vi phạm, góp phần làm trong sạch bộ máy, tạo động lực, khí thế, sự thống nhất cao về ý chí và hành động để cán bộ, đảng viên và nhân dân trong thực hiện thắng lợi mọi nhiệm vụ; củng cố và tăng cường niềm tin của nhân dân vào Đảng, Nhà nước.

Thứ ba, tiếp tục gắn việc thực hiện Nghị quyết Trung ương 4 khóa XII về ” Tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng; ngăn chặn đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ” với Chỉ thị 05-CT/TW của Bộ Chính trị khóa XII về ” Đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh” và với các Quy định số 47-QĐ/TW của Ban Chấp hành Trung ương khoá XI về ” Những điều đảng viên không được làm“, Quy định 101-QÐ/TW ngày 7/6/2012 của Ban Bí thư Trung ương Đảng khóa XI về ” Trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là cán bộ lãnh đạo chủ chốt các cấp“, Quy định 55-QĐ/TW ngày 19/12/2016 của Bộ Chính trị khóa XII về ” Một số việc cần làm ngay để tăng cường vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên “… Qua đó, mỗi người hằng ngày đấu tranh với những biểu hiện của chủ nghĩa cá nhân: vô cảm, quan liêu, cửa quyền, hách dịch và các hành vi nhũng nhiễu, gây phiền hà nhân dân; kiên quyết chống tư tưởng trực lợi và các biểu hiện cơ hội, thực dụng, lạm dụng chức quyền để mưu cầu lợi ích cá nhân, “lợi ích nhóm”,v.v.. Coi đó là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và mỗi cá nhân trong công tác giáo dục và tự giáo dục, vừa đấu tranh và tự đấu tranh để thiết thực phòng và chống 9 biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị; 9 biểu hiện suy thoái về đạo đức, lối sống; 9 biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hoá” trong nội bộ nói chung, về đấu tranh PCTN nói riêng.

Thứ tư, phải công khai, minh bạch trong hoạt động của cơ quan, tổ chức, đơn vị để cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức,v.v.. nhà nước nhận thức rõ trách nhiệm của mình trong thực hiện chức trách, công vụ theo đúng trình tự, thủ tục, thẩm quyền mà pháp luật quy định. Việc công khai, minh bạch không chỉ góp phần để những người “có chức quyền” hiểu rằng mọi hành vi vi phạm, phiền hà, sách nhiễu hay lợi dụng chức trách để vụ lợi, trục lợi đều có thể bị phát hiện và xử lý mà còn để người dân nhận biết được các quyền và nghĩa vụ của mình để chủ động thực hiện theo các quy định của pháp luật cũng như đòi hỏi các cơ quan nhà nước và các cán bộ, công chức nhà nước thực hiện các quy định đó. Theo đó, cần công khai, minh bạch về kinh tế, tài chính, về cơ chế, chính sách, các dự án đầu tư, xây dựng cơ bản, mua sắm từ ngân sách nhà nước, huy động đóng góp của nhân dân, quản lý và sử dụng đất đai, tài sản công, công tác tiếp nhận, bổ nhiệm cán bộ, công khai tài sản, thu nhập của cán bộ, công chức, viên chức theo quy định,v.v.. đó là “những chìa khóa then chốt” để bảo đảm đấu tranh PCTN hiệu quả, thành công.

Thứ năm, tham khảo kinh nghiệm PCTN của một số nước trên thế giới, để có thể vận dụng trong quá trình xây dựng cơ chế kiểm soát quyền lực, hoàn thiện thể chế, phân cấp, quy định rõ chức năng cho các ngành, các cấp trong đấu tranh PCTN. Bổ sung một số hành vi tham nhũng thuộc tội phạm tham nhũng; ban hành các quy định về bảo vệ, khen thưởng người có thành tích trong công tác PCTN, nhất là người tố cáo, phát hiện hành vi tham nhũng; đẩy nhanh tiến độ thực hiện Đề án đổi mới và nâng cao hiệu quả hoạt động giám định tư pháp đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt ngày 28/2/2018. Đẩy mạnh cải cách hành chính phục vụ PCTN; tập trung vào các lĩnh vực dễ xảy ra tham nhũng đi liền cùng với đó là cải cách chính sách tiền lương, thu nhập, chính sách nhà ở, bảo đảm cuộc sống cho cán bộ, công chức, viên chức,v.v.. để góp phần nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh PCTN. Đồng thời, cùng với quyết tâm chính trị của Đảng và Nhà nước, trước mắt, phải xây dựng và hoàn thiện chế tài pháp lý để mỗi người, nhất là đội ngũ cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức có chức quyền tại các cơ quan công quyền trong hệ thống chính trị “không thể tham nhũng” và “không dám tham nhũng”./.

Ths. Văn Thị Thanh Hương Trưởng ban Sách Nhà nước và Pháp luật, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật

Nâng Cao Hơn Nữa Hiệu Quả Đấu Tranh Phòng, Chống Tham Nhũng Trong Tình Hình Mới

Ủy viên Thường trực Ủy ban Tư pháp của Quốc hội PHÙNG LÊ MAI Ban Nội chính Trung ương.

Tóm tắt: Tham nhũng là hành vi nguy hiểm cho xã hội, do người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó vì vụ lợi. Tham nhũng gây hậu quả nặng nề cho xã hội, vì vậy, nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống tham nhũng (PCTN) là yêu cầu cấp bách ở nước ta hiện nay.

Từ khóa: tham nhũng, hành vi nguy hiểm cho xã hội, chức vụ quyền hạn, vụ lợi, hậu quả nặng nề, hiệu quả đấu tranh phòng, chống

Keywords: corruption; act dangerous to society; entrust power; private gain; severe consequences; efficiency of the fight against corruption

1. Quy định của pháp luật về tham nhũng và hành vi tham nhũng

Khoản 1 Điều 3 Dự thảo Luật Phòng, chống tham nhũng (PCTN) sửa đổi ngày 05/7/2018 (Dự thảo Luật) quy định: “Tham nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó vì vụ lợi”. Theo Điều 2 Dự thảo Luật, các hành vi tham nhũng bao gồm: “1. Tham ô tài sản. 2. Nhận hối lộ. 3. Lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản. 4. Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi. 5. Lạm quyền trong khi thi hành nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi. 6. Lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng với người khác để trục lợi. 7. Giả mạo trong công tác vì vụ lợi. 8. Đưa hối lộ, môi giới hối lộ được thực hiện bởi người có chức vụ, quyền hạn để giải quyết công việc của cơ quan, tổ chức, đơn vị hoặc địa phương vì vụ lợi. 9. Lợi dụng chức vụ, quyền hạn sử dụng trái phép tài sản vì vụ lợi. 10. Nhũng nhiễu vì vụ lợi. 11. Không thực hiện,thực hiện không đúng hoặc không đầy đủ nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi. 12. Lợi dụng chức vụ, quyền hạn để bao che cho người có hành vi vi phạm pháp luật vì vụ lợi; cản trở, can thiệp trái pháp luật vào việc kiểm tra, thanh tra, kiểm toán, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án vì vụ lợi”.

Tùy theo tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội, có hành vi tham nhũng bị coi là tội phạm nhưng cũng có hành vi tham nhũng chỉ bị coi là vi phạm pháp luật khác. Ví dụ, khoản 1 Điều 353 Bộ luật Hình sự (BLHS) năm 2015, được sửa đổi, bổ sung một số điều năm 2017 quy định về Tội tham ô tài sản như sau: “1. Người nào lợi dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản mà mình có trách nhiệm quản lý trị giá từ 2.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng hoặc dưới 2.000.000 đồng nhưng thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm: a) Đã bị xử lý kỷ luật về hành vi này mà còn vi phạm; b) Đã bị kết án về một trong các tội quy định tại Mục 1 Chương này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm”. Theo đó, nếu tham ô tài sản thuộc một trong hai trường hợp nêu trên sẽ bị coi là tội phạm tham ô tài sản; nếu tham ô tài sản dưới 2.000.000 đồng nhưng không thuộc một trong hai trường hợp sau đây: i) Đã bị xử lý kỷ luật về hành vi này mà còn vi phạm; ii) Đã bị kết án về một trong các tội quy định tại Mục 1 Chương này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, thì không bị coi là phạm Tội tham ô tài sản.

2. Tình hình tham nhũng và đấu tranh phòng, chống tham nhũng hiện nay

Theo Báo cáo của Chính phủ về công tác PCTN, năm 2015: “Tình hình tham nhũng vẫn diễn ra phức tạp. Tình trạng nhũng nhiễu trong khu vực công còn nhiều, biểu hiện qua nạn hối lộ, lót tay, chạy chọt khi giao dịch với các cơ quan công quyền[1]. Đã xuất hiện tình trạng tham nhũng có tính lợi ích nhóm trong một số lĩnh vực. Tính chất tham nhũng ngày càng phức tạp, thủ đoạn tinh vi hơn, phạm vi, tính có tổ chức của các vụ việc, vụ án tham nhũng rõ nét hơn. Một số vụ án tham nhũng gây hậu quả rất nghiêm trọng, làm thất thoát lớn tài sản của Nhà nước. Một số vụ tham nhũng có yếu tố nước ngoài, phần nào ảnh hưởng đến nhìn nhận của quốc tếvề tình hình tham nhũng ở Việt Nam. Tham nhũng vẫn là một trong những vấn đề bức xúc của xã hội hiện nay, là một nguy cơ gây mất ổn định chính trị, xã hội”[2].

Báo cáo của Chính phủ về công tác PCTN năm 2016 tiếp tục ghi: “Tình hình tham nhũng vẫn đang diễn biến phức tạp, xảy ra ở nhiều cấp, nhiều ngành, nhiều lĩnh vực với mức độ phổ biến, tính chất rất nghiêm trọng và chưa bị đẩy lùi. Công tác PCTN tại các bộ, ngành, địa phương còn chưa đồng đều. Không ít địa phương đã thực hiện chưa tốt công tác PCTN. Công tác PCTN nói chung chưa đạt yêu cầu, mục tiêu đề ra và vẫn còn nhiều hạn chế, yếu kém”[5].

Theo Báo cáo của Chính phủ về công tác phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật, năm 2017, các tội phạm về tham nhũng nằm trong nhóm nhóm tội phạm có xu hướng tăng. Các tội phạm tham nhũng tăng đến 20,88% số vụ so với năm 2016, nhưng theo Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Tư pháp thì “số lượng các vụ án khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử còn chưa tương xứng với thực trạng tham nhũng…”[7].

Báo cáo số 460/BC-CP ngày 18/10/2017 của Chính phủ về công tác PCTN năm 2017 chỉ rõ, trong năm qua, “Với sự chỉ đạo quyết liệt của Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Chỉ đạo Trung ương về PCTN và nỗ lực của các cơ quan chức năng trong PCTN, các vụ án kinh tế, tham nhũng nghiêm trọng đã được kiên quyết điều tra, xử lý nghiêm”[8]. Tuy nhiên, đến nay, “tham nhũng nhìn chung vẫn diễn ra nghiêm trọng, phức tạp, tinh vi, nhất là trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng; quản lý, sử dụng đất đai; quản lý, khai thác tài nguyên, khoáng sản và đầu tư công”. “Công tác PCTN tại các bộ, ngành, địa phương còn yếu, chưa đồng đều”[10].

Việc thu hồi tài sản tham nhũng trong thời gian qua còn nhiều hạn chế về cả thể chế cũng như tổ chức thực hiện nên kết quả chưa cao, làm thất thoát tài sản của Nhà nước, tổ chức, cá nhân, gây bức xúc trong dư luận. Theo báo cáo của Thanh tra Chính phủ, qua 10 năm thực hiện Luật PCTN, số tài sản thất thoát mà Nhà nước thu hồi được khoảng 4.600 tỷ đồng/59.000 tỷ đồng, đạt 8% trên tổng số tài sản bị tham nhũng[11].

3. Dự báo tình hình và giải pháp nâng cao hiệu quả đấu tranh phòngchống tham nhũng trong thời gian tới

Để nâng cao hiệu quả đấu tranh PCTN trong thời gian tới, các giải pháp sau đây cần phải được thực hiện đồng bộ.

Trước hết, Chính phủ cần thực hiện quyết liệt 10 nhóm giải pháp trong Báo cáo số 458/BC-CP về tình hình kinh tế – xã hội và nhất là 09 nhóm giải pháp trong Báo cáo số 460/BC-CP về công tác PCTN ngày 18/10/2017 của Chính phủ; quán triệt, triển khai, thể chế hóa kịp thời các giải pháp Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 và Hội nghị Trung ương 6 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII.

Hai là, huy động nhân lực, trí lực, tài lực xây dựng Luật PCTN (sửa đổi) có chất lượng, với bốn nhóm giải pháp nhằm thẳng vào tham nhũng mà chúng ta quen gọi là giải pháp bốn không: không muốn tham nhũng; không cần tham nhũng; không thể tham nhũng và không dám tham nhũng.

Ba là, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin.

Bốn là, phát huy mạnh mẽ mọi nguồn lực, phát huy nhân tố con người, sức sáng tạo và quyền làm chủ của nhân dân. Thực hiện quyết liệt đột phá chiến lược, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhất là khâu đào tạo, bồi dưỡng, bổ nhiệm cán bộ, công chức theo vị trí việc làm; bảo đảm chế độ, thu nhập thỏa đáng cho đội ngũ cán bộ, công chức, nhất là người đứng đầu vì “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc”[16]; “muôn việc thành công hoặc thất bại, đều do cán bộ tốt hoặc kém. Đó là một chân lý nhất định”[17].

Năm là, tăng cường kiểm tra, giám sát, thanh tra, kiểm toán tại các khu vực xảy ra hoặc có nguy cơ xảy ra tham nhũng cao. Chú trọng phòng ngừa, phát hiện, điều tra, xử lý nghiêm minh, kịp thời các tội phạm tham nhũng, nhất là giải pháp kê khai, công khai, minh bạch tài sản; thanh toán không dùng tiền mặt và thu hồi tài sản tham nhũng. Đổi mới công tác xây dựng báo cáo PCTN theo hướng: i) Làm rõ “phần nổi” của tình hình tội phạm và vi phạm pháp luật về tham nhũng gồm bốn thông số: mức độ, diễn biến, cơ cấu, tính chất; nguyên nhân khách quan, nguyên nhân chủ quan và giải pháp khắc phục. ii) Làm rõ “phần chìm” của tình hình tội phạm và vi phạm pháp luật về tham nhũng, nguyên nhân “chìm ẩn” của tình hình tội phạm và vi phạm pháp luật về tham nhũng. iii) Dự báo tình hình tội phạm và vi phạm pháp luật về tham nhũng trong thời gian tới.

Sáu là, chú trọng giáo dục văn hóa, đạo đức, lối sống và lòng căm thù tham nhũng cho toàn xã hội. Bởi lẽ, văn hóa, đạo đức, lối sống là nền tảng tinh thần của xã hội. Tinh thần tốt thì mới có hành vi tốt; hành vi tốt thì mới có con người tốt; con người tốt thì mới có gia đình tốt; gia đình tốt thì mới có thôn xóm, bản làng và xã hội bình an, ấm no và hạnh phúc. Có như vậy, chúng ta mới có thể ngăn chặn, từng bước đẩy lùi tham nhũng như mong muốn của Đảng và Nhà nước, như kỳ vọng của nhân dân.

Bảy là, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với việc xử lý hành vi tham nhũng của cán bộ trong các tổ chức đảng, cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội. Nghiên cứu đưa ra các biện pháp kiểm soát thu nhập của xã hội, tiếp tục hoàn thiện các quy định của pháp luật về công khai, minh bạch tài sản, thu nhập. Thực hiện nghiêm việc kê khai, kiểm soát việc kê khai tài sản, quản lý bản kê khai tài sản; xử lý nghiêm những cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân chậm tổ chức việc kê khai, không kê khai hoặc kê khai không trung thực; không giải trình được nguồn gốc tài sản tăng thêm; không tổ chức việc công khai bản kê khai. Xây dựng cơ chế thu hồi tài sản tham nhũng không dựa trên kết án về hình sự. Hiện nay, hầu hết tài sản tham nhũng được thu hồi thông qua các vụ án hình sự, tỷ lệ thu hồi tài sản tham nhũng thông qua các quyết định hành chính là rất thấp (nếu không nói là hầu như không có). Trong khi đó, tài sản tham nhũng thường bị trộn lẫn với tài sản hợp pháp, các vụ việc tham nhũng từ khi xảy ra đến khi phát hiện thường có độ trễ nhất định nên việc chứng minh tài sản tham nhũng của các cơ quan tiến hành tố tụng thường rất khó khăn và không đầy đủ. Để giải quyết được vấn đề trên, Nhà nước cần nghiên cứu sửa đổi các quy định như: giảm nghĩa vụ chứng minh trong thu hồi tài sản tham nhũng đối với những tội phạm về tham nhũng; chuyển nghĩa vụ chứng minh nguồn gốc hợp pháp của tài sản cho người bị tình nghi tham nhũng sau khi cơ quan có thẩm quyền có chứng cứ đáng tin cậy cho rằng tài sản đó do tham nhũng mà có; cho phép tịch thu tài sản không dựa trên bản án hoặc quyết định hình sự hoặc tòa án nước ngoài; cho phép phong tỏa tài sản và thu hồi tài sản thay thế có giá trị tương đương đã bị thất thoát.

Bên cạnh đó, Nhà nước cần nghiên cứu nội luật hóa yêu cầu của Công ước của Liên hiệp quốc về chống tham nhũng (UNCAC) về hành vi làm giàu bất chính. Việc quy định tội danh trên sẽ dẫn đến yêu cầu sửa đổi Bộ luật Tố tụng hình sự, theo đó chuyển một phần nghĩa vụ chứng minh từ cơ quan nhà nước có thẩm quyền (cơ quan tiến hành tố tụng) sang cá nhân để họ chứng minh nguồn gốc tài sản của mình là hợp pháp hay không hợp pháp. Áp dụng có hiệu quả các biện pháp chống rửa tiền đã được quy định tại Luật Phòng, chống rửa tiền năm 2012. Đồng thời, nghiên cứu nội luật hóa các biện pháp phòng, chống rửa tiền đã được quy định trong UNCAC, Công ước của Liên hiệp quốc về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia (TOC) và Sáng kiến thu hồi tài sản tham nhũng của Cơ quan phòng chống ma tuý và tội phạm của Liên hiệp quốc (UNODC)[18] (các tổ chức tài chính áp dụng biện pháp kiểm tra thông tin khách hàng đối với tất cả những người có thế lực chính trị; yêu cầu kê khai về chủ sở hữu hưởng lợi; yêu cầu kê khai về thu nhập và tài sản; tiến hành rà soát định kỳ về các khách hàng là những người có thế lực chính trị và không giới hạn một cá nhân được coi là người có thế lực chính trị…). Hoàn thiện chế định phong tỏa, kê biên, thu giữ và trả lại tài sản do phạm tội mà có của BLHS, nhất là việc phong tỏa, kê biên, thu giữ và trả lại tài sản do phạm tội mà có có yếu tố nước ngoài, theo đó nghiên cứu bổ sung các quy định về trình tự, thủ tục phong tỏa, kê biên tài sản trong trường hợp có yêu cầu của Tòa án nước ngoài. Tăng cường hợp tác quốc tế trong thu hồi tài sản tham nhũng. Gia nhập Nhóm các đơn vị tình báo tài chính (EGMONT), một tổ chức quốc tế của đơn vị tình báo tài chính ( FIU) thành lập vào năm 1995[19].

[1] Thanh tra Chính phủ đã hướng dẫn các bộ, ngành, địa phương đánh giá tình hình tham nhũng và công tác PCTN theo Thông tư số 04/2014/TT-TTCP ngày 18/9/2014 của Thanh tra Chính phủ. Đến nay đã có 19 bộ, ngành, địa phương thực hiện xong việc đánh giá tình hình tham nhũng năm 2015. Kết quả: có 03 bộ, ngành, địa phương đánh giá tình hình tham nhũng trong phạm vi quản lý của mình là rất nghiêm trọng, 05 bộ, ngành, địa phương đánh giá là nghiêm trọng, 07 bộ, ngành, địa phương đánh giá là ít nghiêm trọng và 04 bộ, ngành, địa phương đánh giá là không nghiêm trọng. Do là năm đầu các bộ, ngành, địa phương thực hiện đánh giá theo tiêu chí, chấm điểm nên còn có những vướng mắc, hạn chế nhất định.

[3] Thanh tra Chính phủ đã tiến hành đánh giá tình hình tham nhũng theo Thông tư số 04/2014/TT-TTCP ngày 18/9/2014 tổ chức khảo sát ý kiến đối với 3.204 người, gồm 1.341 người dân, 316 đại diện doanh nghiệp và 1.547 cán bộ, công chức, viên chức thấy như sau:

– Điểm số về mức độ phổ biến của hành vi tham nhũng là 46/100 điểm, tương ứng với mức “Phổ biến” từ 40 đến 70 điểm, mức 3 trong khung đánh giá 4 mức độ: 1. Không phổ biến, 2. Ít phổ biến, 3. Phổ biến, 4. Rất phổ biến. Tuy nhiên, đây là số điểm thấp trong khung điểm của mức độ này.

– Điểm số về mức độ thiệt hại kinh tế do tham nhũng là 38,8/100 điểm, tương ứng với mức “Thiệt hại Trung bình” từ 20 đến 40 điểm, mức 3 trong khung đánh giá 05 mức độ: 1. Không thiệt hại, 2. Thiệt hại thấp, 3. Thiệt hại trung bình, 4. Thiệt hại lớn, 5. Thiệt hại rất lớn. Nhưng là số điểm cao trong khung điểm của mức độ “Thiệt hại trung bình” và gần với mức độ “Thiệt hại lớn”.

– Điểm số về mức độ nghiêm trọng của hành vi tham nhũng là 45,8/100, tương ứng với mức “Rất nghiêm trọng” từ 40 đến 70 điểm , mức 4 trong khung đánh giá 5 mức độ: 1. Không nghiêm trọng, 2. Ít nghiêm trọng, 3. Nghiêm trọng 4. Rất nghiêm trọng, 5. Đặc biệt nghiêm trọng. Tuy nhiên, đây là số điểm thấp trong khung điểm của mức độ này.

[4] Tổng Thanh tra Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1426/QĐ-TTCP ngày 06/6/2016 phê duyệt Bộ chỉ số đánh giá công tác PCTN năm 2016, trước mắt áp dụng đối với UBND cấp tỉnh, trong đó cụ thể hóa các tiêu chí đánh giá trên các mặt của công tác PCTN, cho điểm từng nội dung công tác dựa trên những căn cứ, bằng chứng cụ thể. Hiện nay đã có 61/63 địa phương hoàn thành việc tự chấm điểm, có hai địa phương không hoàn thành việc đánh giá theo yêu cầu gồm: UBND tỉnh Cà Mau và UBND tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu. Trên cơ sở đó, Thanh tra Chính phủ đang thẩm định, đánh giá các bằng chứng về kết quả công tác PCTN và cho điểm đánh giá công tác PCTN của các địa phương.

[8] Ngày 25/01/2017, Tổ chức chức minh bạch quốc tế Transparency International công bố chỉ số Cảm nhận Tham nhũng CPI 2016, xếp hạng 176 quốc gia và vùng lãnh thổ. Việt Nam được chấm 33/100 điểm, tăng 2 điểm so với mức điểm 31 đã bị giữ nguyên trong 4 năm từ năm 2012 đến 2015. Transparency International cho rằng đây là dấu hiệu đáng mừng đối với những nỗ lực PCTN của Nhà nước và xã hội Việt Nam.

[9] Thực hiện các biện pháp phòng ngừa tham nhũng như: cải cách hành chính, công khai, minh bạch trong hoạt động của cơ quan, tổ chức, đơn vị, đổi mới công nghệ quản lý; rà soát, sửa đổi, bổ sung, ban hành mới các chế độ, định mức, tiêu chuẩn; kê khai tài sản, thu nhập; tặng quà và nộp lại quà tặng; xây dựng, thực hiện quy tắc ứng xử, quy tắc đạo đức nghề nghiệp; chuyển đổi vị trí công tác của cán bộ, công chức, viên chức; xử lý trách nhiệm của người đứng đầu khi để xảy ra tham nhũng; đổi mới phương thức thanh toán.

[10] Thanh tra Chính phủ đã tiến hành thí điểm đánh giá công tác PCTN cấp tỉnh 2016 PACA INDEX 2016 dựa trên tiêu chí và thang điểm cụ thể. Kết quả, điểm trung bình toàn quốc là 58,11 trên 100 điểm cho thấy công tác PCTN ở cấp tỉnh hiện nay còn hạn chế, chưa đồng đều.

[13] Chính phủ (2016, 2017), Báo cáo của Chính phủ về công tác PCTN, các năm 2016, 2017.

[15] Nguyễn Phú Trọng (2017), Phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương 6 khóa XII, Hà Nội, ngày 11/10/2017.

[16] Hồ Chí Minh, Toàn tập, t.5, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000, tr. 267.

[17] Hồ Chí Minh, Toàn tập, t.5, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000, tr. 237.

(Nguồn tin: Bài viết đăng tải trên ấn phẩm Nghiên cứu lập pháp số 20(372)-tháng 10/2018)

Báo Chí Với Công Tác Đấu Tranh Phòng, Chống Tham Nhũng, Lãng Phí

Đồng chí Nguyễn Thiện Nhân, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam với các đại biểu dự hội thảo. Ảnh: THỦY NGUYÊN

Dự và chủ trì hội thảo có các đồng chí: Nguyễn Thiện Nhân, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Ủy ban T.Ư MTTQ Việt Nam; Thuận Hữu, Ủy viên T.Ư Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam; Hồ Quang Lợi, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam. Tham dự hội thảo có đại diện lãnh đạo Ban Dân vận T.Ư; Bộ Thông tin và Truyền thông; Liên đoàn Luật sư Việt Nam; các chuyên gia pháp luật, nhà nghiên cứu, lãnh đạo cơ quan báo chí ở T.Ư và địa phương…

Phát biểu ý kiến định hướng hội thảo, đồng chí Nguyễn Thiện Nhân cho biết, hội thảo nhằm tiếp thu ý kiến của các nhà báo, các chuyên gia trong lĩnh vực báo chí, luật pháp hiến kế xây dựng mối quan hệ giữa MTTQ Việt Nam và báo chí tốt hơn nữa, phát huy vai trò các nhà báo trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc nói chung và PCTN, LP nói riêng.

Đồng chí nêu rõ, ba năm qua, MTTQ Việt Nam triển khai các chương trình giám sát, phản biện với nhiều vấn đề người dân quan tâm nhưng chưa có chế tài xử lý việc cơ quan nhà nước không trả lời vụ việc báo chí nêu. Vấn đề đặt ra là nếu không chế tài thì công tác giám sát có phát huy hiệu quả hay không? Thực tiễn cho thấy, giám sát đạt hiệu quả cao khi kiến nghị của MTTQ chuyển thành quyết tâm chính trị của Đảng, của chính quyền. Tại phiên họp thứ chín, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thông qua dự thảo Nghị quyết liên tịch giữa Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ và Đoàn Chủ tịch Ủy ban T.Ư MTTQ Việt Nam quy định chi tiết Điều 27, Điều 34 của Luật MTTQ Việt Nam về hình thức giám sát và phản biện xã hội. Qua đó, vai trò giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận sẽ được thể chế hóa. Báo chí có vai trò quan trọng trong việc phát hiện các điển hình, tấm gương tốt, các hiện tượng tiêu cực, tham nhũng, lãng phí. Tuy nhiên, những phát hiện của báo chí vẫn chưa thật sự có chế tài để xử lý những vi phạm. Vì thế, Mặt trận phối hợp báo chí để những vấn đề báo chí nêu phải chuyển thành hành động của Đảng, chính quyền, có chế tài xử lý cụ thể. Thời gian tới, cả hệ thống Mặt trận sẽ đồng hành với báo chí để đi đến cùng vụ việc…

Nhận diện “quốc nạn” tham nhũng

Nhiều tham luận gửi về hội thảo và những ý kiến tâm huyết phát biểu trực tiếp đã thẳng thắn chỉ rõ thực trạng “quốc nạn” tham nhũng hiện nay. PGS, TS Nguyễn Văn Dững, Trưởng khoa Báo chí (Học viện Báo chí và Tuyên truyền) và nhiều đồng nghiệp các cơ quan báo chí nêu thực trạng trong 10 năm trở lại đây, vấn nạn tham nhũng diễn biến phức tạp hơn, quy mô ngày càng lớn, phạm vi ngày càng phổ biến, hình thức biểu hiện ngày càng đa dạng… Chia sẻ với ý kiến nêu trên, luật sư Nguyễn Minh Tâm, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Luật sư Việt Nam cho rằng, hành vi tham nhũng bao giờ cũng gắn liền với những người có chức quyền trong bộ máy Đảng, Nhà nước và các tổ chức trong hệ thống chính trị xã hội. Bởi vì, “có chức quyền mới có điều kiện để tham nhũng”. Theo ông, thực tế hiện nay cho thấy, tham nhũng đã phát triển gắn liền với khái niệm “lợi ích nhóm”, tức là những người có chức quyền trong hệ thống quyền lực các cấp, các tập đoàn kinh tế câu kết với nhau chi phối, thao túng tìm kiếm lợi ích trong các lĩnh vực kinh tế, nhất là lĩnh vực đất đai nổi lên như một vấn đề nhức nhối khiến toàn xã hội lo ngại.

Nhà báo Nguyễn Hòa Văn, Giám đốc Cổng thông tin điện tử Hội Nhà báo Việt Nam nêu tham nhũng ở nước ta trở thành quốc nạn, thứ giặc nội xâm đang đe dọa trực tiếp đến sự tồn vong của chế độ. Nhiều nơi cán bộ suy thoái, tham nhũng, tìm cách đục khoét tài sản công, vơ vét tài sản của người khác. Thậm chí có trường hợp cán bộ dùng các thủ đoạn lừa dân, mị dân, hành dân, thậm chí hại dân để phục vụ lợi ích cá nhân… Điều này đã dẫn tới ở nhiều nơi, nhân dân mất niềm tin vào Đảng, thiếu niềm tin vào thể chế chính trị hiện thời.

“Tâm”, “tầm” và “lửa nghề”

Tham gia ý kiến tại hội thảo, nhà báo Duy Thanh, Phó Tổng Biên tập báo Đại Đoàn Kết; nhà báo Vũ Văn Tiến, Tổng Biên tập Tạp chí Mặt trận và nhiều nhà báo khác cho rằng, trong cuộc đấu tranh chống tham nhũng, các nhà báo, tòa soạn đối diện với nhiều cám dỗ. Để vượt qua cám dỗ này, bên cạnh việc nâng cao bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp, các tòa soạn phải xây dựng được quy trình điều tra, tác nghiệp bảo đảm sự minh bạch và có sự kiểm tra, giám sát chặt chẽ. Trong cuộc đấu tranh chống tiêu cực, tham nhũng, lãng phí hiện nay, nhà báo và cơ quan báo chí không thể hoạt động tự thân và đơn phương.

Nhiều đại biểu tập trung phân tích làm rõ đâu là vai trò của báo chí trong đấu tranh PCTN, LP, mối quan hệ và các nhân tố tác động tới vai trò báo chí? Những bài học kinh nghiệm hay từ hoạt động thực tiễn của báo chí tham gia đấu tranh PCTN, LP là gì? Thế nào là tính khách quan, chân thực, tính chuyên nghiệp trong khai thác và xử lý thông tin? Những khó khăn, bất cập, những sai phạm thường gặp trong tác nghiệp báo chí và tác hại của việc thông tin sai? Hội thảo nhấn mạnh trách nhiệm xã hội và nghĩa vụ công dân của phóng viên, biên tập viên, của ban biên tập, của các tổng biên tập, các nhà quản lý báo chí trong khai thác và xử lý thông tin trong lĩnh vực PCTN, LP. Một mảng quan trọng khác được các đại biểu: Trần Văn Độ, nguyên Phó Chánh án TAND tối cao; luật sư Phan Trung Hoài, Phó Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam; TS Trần Bá Dung, Trưởng ban Nghiệp vụ Hội Nhà báo Việt Nam kiến nghị cần tổ chức nhiều khóa bồi dưỡng, cập nhật kiến thức pháp luật về hoạt động đấu tranh PCTN, LP cho người làm báo.

Nhiều ý kiến chỉ rõ công cuộc PCTN, LP, mặc dù đã được tuyên truyền, phát động, kêu gọi mạnh mẽ nhưng hiệu quả vẫn rất hạn chế so với yêu cầu. Theo nhà báo Vũ Văn Tiến, những bài báo mang tính chất điều tra, phanh phui vụ việc tiêu cực mang tính phát hiện, đi trước cơ quan chức năng (công an, thanh tra…) ngày càng ít. “Có một thực tế, những người viết điều tra là động đến lĩnh vực nhạy cảm, có sự va chạm với các thế lực có chức quyền, hoặc với những đối tượng làm ăn phi pháp, có rất nhiều tiền, có quan hệ rộng, thậm chí sẵn sàng hành hung, “xử lý” nhà báo bất cứ lúc nào. Chính những khó khăn đó làm hạn chế tính chiến đấu của nhà báo”, nhà báo Vũ Văn Tiến nói. Bên cạnh đó, những nhà báo viết bài điều tra chống tiêu cực cũng thường xuyên phải đối mặt với cám dỗ về vật chất, đôi khi còn bị sức ép về chính trị. Nhiều đại biểu cho rằng, trong không ít trường hợp, phóng viên, dù động cơ trong sáng, nhưng tác nghiệp thiếu thận trọng, dẫn đến bị hành hung.

Tại hội thảo, nhà báo Trần Quang Hưng, Phó Trưởng ban Kinh tế Công nghiệp (Báo Nhân Dân) chia sẻ về những vụ việc đấu tranh chống tiêu cực. Trên trang 8 Báo Nhân Dân từ ngày 18-10 đến ngày 24-10-2016, đăng loạt bài bảy kỳ “Những con nợ của nền kinh tế”, viết về các dự án nghìn tỷ thua lỗ trong thời gian qua. Có lẽ, đây là lần đầu Báo Nhân Dân đăng loạt bài chống tiêu cực dài kỳ nhất, với ngôn ngữ có tính chiến đấu rất mạnh mẽ, gây hiệu ứng, tiếng vang trong xã hội, được bạn đọc và người dân hết sức quan tâm. Thời điểm Báo Nhân Dân đăng loạt bài nêu trên là lúc diễn ra kỳ họp Quốc hội. Các đại biểu Quốc hội thường xuyên nhắc đến loạt bài “Những con nợ của nền kinh tế”, bày tỏ sự đồng tình với việc Báo Nhân Dân đưa vấn đề kịp thời.

Nhà báo Bùi Trung Chính, Trưởng ban Thời Nay của Báo Nhân Dân cho rằng: Nhà báo và cơ quan báo chí tham gia đấu tranh PCTN, LP sẽ bị cuốn vào một “cuộc chơi” lớn với nhiều đe dọa, rủi ro. Điều trăn trở của nhà báo đã được Chủ tịch Ủy ban T.Ư MTTQ Việt Nam Nguyễn Thiện Nhân và các đồng nghiệp chia sẻ tại hội thảo. Đó là khi thực hiện loạt phóng sự điều tra “Than lậu ở Quảng Ninh”, loạt bài đoạt giải A Giải báo chí quốc gia năm 2013, để lấy thông tin xuất nhập khẩu của một doanh nghiệp ngành than, nhóm phóng viên Báo Thời Nay đã sáu lần làm việc với Cục Hải quan Quảng Ninh và Chi cục Hải quan Cẩm Phả với đủ loại công văn, giấy giới thiệu. Kết quả là vẫn không được cung cấp, dù đã có ý kiến chỉ đạo từ Tổng cục Hải quan! Từ kinh nghiệm của mình, nhà báo Bùi Trung Chính cho rằng, vấn đề công khai, minh bạch thông tin phải là điều kiện tiên quyết đối với các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp.

Để cổ vũ, tạo niềm tin cho đội ngũ báo chí trong công cuộc đấu tranh phòng chống tham nhũng, theo nhà báo Phùng Sưởng, Phó Tổng Biên tập Báo Tiền Phong cần tổ chức tổng kết, nghiên cứu các vụ việc hành hung, trù dập nhà báo. Từ đó bổ sung các quy định bảo vệ tác nghiệp, bảo vệ nhà báo khi đi làm nhiệm vụ cho phù hợp. Hơn nữa, cần bổ sung chế tài xử lý hành vi không trả lời báo chí theo luật định. Cần có cơ chế quy định rõ ràng chế độ thông tin “Mật” để báo chí có cơ hội nắm bắt thông tin và thực hiện tốt chức năng giám sát, phản biện xã hội. Mặt khác, một số ý kiến cho rằng, để xử lý các hành vi vi phạm hoạt động tác nghiệp của nhà báo, đòi hỏi các cơ quan có thẩm quyền, các cơ quan pháp luật khi nhận đơn khiếu nại, yêu cầu của nhà báo hoặc văn bản kiến nghị của Hội Nhà báo, phải nhanh chóng điều tra, xác minh, áp dụng các biện pháp nghiệp vụ để xác định sự thật khách quan, xử lý kịp thời các hành vi vi phạm. Có như vậy mới có tác dụng răn đe, giáo dục ý thức tôn trọng Hiến pháp và pháp luật đối với cơ quan báo chí và nhà báo.

Trình bày tham luận, luật sư Phan Trung Hoài, Phó Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam đặt vấn đề: Trong điều kiện tham gia tố tụng từ giai đoạn điều tra còn những rào cản, khó khăn, làm thế nào giải quyết được bài toán giữa việc bảo vệ bí mật Nhà nước, bí mật điều tra, thông tin của khách hàng, với việc bảo đảm quyền được thông tin trung thực, khách quan, toàn diện của vụ án trong mối quan hệ với cơ quan báo chí, với các nhà báo là một thách thức không nhỏ của mỗi luật sư.

Ông cho rằng, từ nhận thức và khuôn khổ pháp luật, quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp điều chỉnh quá trình hành nghề và mối quan hệ giữa nhà báo và luật sư nêu trên, nếu được tuân thủ một cách nghiêm túc, sẽ góp phần rất lớn thực thi chức năng xã hội của nghề nghiệp mỗi bên, giúp công cuộc đấu tranh PCTN, LP đạt hiệu quả.

Vấn đề khác được đưa ra là MTTQ Việt Nam, Hội Nhà báo Việt Nam và các cơ quan chức năng quản lý báo chí, truyền thông nên có chiến lược và giải pháp phát triển nguồn lực báo chí điều tra phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, kể cả đào tạo, tập huấn cập nhật kiến thức và kỹ năng cho mạng lưới nhà báo điều tra chống tiêu cực, tham nhũng. Trong tham luận “Chống tham nhũng của Xin-ga-po và vai trò của báo chí”, TS Phạm Việt Dũng (Tạp chí Cộng sản) nhấn mạnh, bên cạnh công tác đào tạo, bồi dưỡng, cần chú trọng củng cố và nâng cao nhận thức của các cơ quan báo chí về PCTN, LP. Nâng cao vai trò quản lý định hướng của các cơ quan quản lý báo chí đối với cuộc chiến này.

Phát biểu ý kiến tổng kết hội thảo, đồng chí Thuận Hữu, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam đánh giá cao những nội dung tham luận quan trọng và ý kiến phát biểu rất tâm huyết, với trách nhiệm nghề nghiệp cao của các nhà báo, các nhà khoa học, nhà quản lý, các luật sư luôn đồng hành cùng báo chí và các nhà báo. Qua đó làm rõ hơn vai trò của báo chí trong đấu tranh PCTN, LP, cũng như mối quan hệ và các nhân tố tác động tới vai trò này; trong đó có mối quan hệ giữa MTTQ Việt Nam với Hội Nhà báo Việt Nam, mối quan hệ nhà báo với luật sư; cơ chế phát ngôn; trách nhiệm cung cấp thông tin của các cơ quan, địa phương…

Tiếp thu các ý kiến, kiến nghị của các đại biểu, đồng chí Thuận Hữu cho biết: Thời gian tới, Hội Nhà báo Việt Nam và các cơ quan hữu quan sẽ nghiên cứu nghiêm túc, thấu đáo việc xem xét lập quỹ trợ giúp nhà báo khi gặp rủi ro. Hơn nữa, qua phản ánh của các đại biểu, các đơn vị chuyên môn của Hội Nhà báo Việt Nam, sẽ xem xét vấn đề hợp đồng bảo trợ thông tin, truyền thông tại các cơ quan báo chí, trang thông tin điện tử gắn với chế tài, quy định chặt chẽ xử lý sai phạm, nhất là quản lý đối với một số báo mạng có tình trạng “sáng đăng”, “trưa gặp”, “chiều gỡ”! Qua đó, giúp các cơ quan báo chí, nhà báo, các cấp Hội Nhà báo trong việc phòng ngừa, đấu tranh chống tiêu cực, lệch lạc của nhà báo, giám sát và quản lý hiệu quả hội viên, nhà báo; đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của hội viên trong tác nghiệp PCTN, LP.

Tiên Yên Đẩy Mạnh Đấu Tranh Phòng, Chống Tham Nhũng

Tiên Yên đẩy mạnh đấu tranh phòng, chống tham nhũng

QNP – Thời gian qua, huyện Tiên Yên đã tập trung thực hiện tốt công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; triển khai đồng bộ các giải pháp đấu tranh, ngăn ngừa, kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm hành vi tham nhũng, lãng phí, góp phần củng cố lòng tin của nhân dân.

Công tác cải cách hành chính tiếp tục được đẩy mạnh, tránh phiền hà, sách nhiễu nhân dân, góp phần tích cực vào việc phòng, chống tham nhũng, lãng phí.

Cụ thể, UBND huyện Tiên Yên đã chỉ đạo các cơ quan đơn vị, các xã, thị trấn thực hiện nghiêm quy chế làm việc, quy chế phối hợp, tạo sự thống nhất trong triển khai, thực hiện các công việc, ngăn ngừa hiệu quả các hành vi tham nhũng. Thực hiện công khai, minh bạch trong hoạt động của cơ quan, tổ chức, đơn vị, như: các chế độ, tiêu chuẩn, định mức sử dụng vật tư, thiết bị, phương tiện; các dự án đầu tư và mua sắm; niêm yết công khai quy trình, thủ tục thời gian tiếp nhận hồ sơ, mức thu phí; công khai, minh bạch trong tuyển dụng, bố trí, quy hoạch, đào tạo, bổ nhiệm, khen thưởng, kỷ luật cán bộ, công chức, viên chức; quản lý Nhà nước về các lĩnh vực đất đai, tài nguyên khoáng sản, môi trường… Chú trọng kiểm tra, giám sát việc thực hiện quy tắc ứng xử của cán bộ, công chức, viên chức, các quy tắc đạo đức nghề nghiệp, công tác chuyên môn. Đồng thời, chấn chỉnh kỷ luật hành chính, nâng cao hiệu quả giải quyết công việc trong các cơ quan hành chính và đơn vị sự nghiệp dịch vụ công trên địa bàn.

Công tác tuyên truyền, phổ biến chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước về phòng, chống tham nhũng, lãng phí được huyện Tiên Yên quan tâm đẩy mạnh. Trong năm 2017 và 4 tháng đầu năm 2018, các cấp, ngành của huyện đã tổ chức các cuộc họp tuyên truyền, quán triệt pháp luật về phòng, chống tham nhũng cho người dân tại các xã, thị trấn. Các phòng, ban chuyên môn các cấp tích cực tuyên tuyền vận động nhân dân tham gia giám sát, phát hiện, tố giác các hành vi tham nhũng, lãng phí. Qua đó, tạo sự chuyển biến về nhận thức, hành động của cán bộ, đảng viên và nhân dân trong việc ngăn chặn, đẩy lùi tệ nạn tham nhũng.

Công tác cải cách hành chính tiếp tục được đẩy mạnh, tránh phiền hà, sách nhiễu nhân dân, góp phần tích cực vào việc phòng, chống tham nhũng, lãng phí. Các TTHC giải quyết tại TTHCC và bộ phận nhận và trả kết quả cấp xã đã được công bố, niêm yết công khai, minh bạch theo quy định. Ngoài ra, UBND huyện chỉ đạo cấp xã niêm yết công khai, minh bạch TTHC tại Nhà văn hóa thôn, khu phố để tạo điều kiện thuận lợi cho tổ chức, công dân nghiên cứu. Tính đến nay, có 98 TTHC do UBND tỉnh công bố được giải quyết tại bộ phận nhận và trả kết quả cấp xã. Có 290 TTHC do UBND tỉnh công bố được thực hiện tại TTHCC huyện. Trong đó, số lượng TTHC thực hiện thẩm định, phê duyệt tại TTHCC là 290/290 thủ tục, đạt 100%; số TTHC giải quyết mức độ 3 là 181/290 thủ tục, đạt 62,41%. Ngoài ra, còn có 64 thủ tục thuộc 6 lĩnh vực của các cơ quan: Thuế, Công an, BHXH, Điện lực, và ngành Nước được giải quyết tại TTHCC huyện.

Các TTHC giải quyết tại TTHCC và bộ phận nhận và trả kết quả cấp xã đã được công bố, niêm yết công khai, minh bạch theo quy định.

Trong phòng, chống tham nhũng, huyện Tiên Yên tập trung quản lý, tăng cường kiểm tra những lĩnh vực dễ xảy ra hành vi tham nhũng, như: quản lý, khai thác, sử dụng tài nguyên; quản lý và chi tiêu ngân sách, mua sắm tài sản công; đầu tư, cấp phép xây dựng, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, cấp phép kinh doanh… Giao trách nhiệm cho các xã, thị trấn quản lý tài nguyên, khoáng sản trên địa bàn; tập trung vào việc kiểm tra, xử lý hoạt động khai thác trái phép đá, sỏi… gây ô nhiễm môi trường. Tăng cường công tác thẩm định các quy hoạch sử dụng đất, các dự án đầu tư, các phương án bồi thường; đề xuất các khu vực để thu hồi, chuyển mục đích và tổ chức đấu giá thu tiền sử dụng đất, tăng nguồn thu cho ngân sách.

Đặc biệt, để kịp thời phát hiện, xử lý các hành vi tham nhũng, huyện Tiên Yên tăng cường công tác tiếp công dân, làm tốt công tác tiếp nhận và giải quyết các đơn thư khiếu nại, tố cáo, kiến nghị. Từ đầu năm đến nay, huyện Tiên Yên tiếp nhận trên 20 đơn đề nghị. Quá trình giải quyết đảm bảo đúng trình tự thủ tục, được nhân dân đồng tình, hạn chế tình trạng tái khiếu, tái tố. Công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát được tăng cường, chủ động phát hiện hành vi tham nhũng, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử thực hiện nghiêm minh theo quy định của pháp luật, tăng cường giáo dục, răn đe, phòng ngừa, góp phần tích cực vào công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng.

Phát huy những kết quả đã đạt được trong thời gian tới, huyện Tiên Yên tiếp tục xây dựng chương trình, kế hoạch có trọng tâm, trọng điểm, đồng thời lãnh, chỉ đạo sâu sát việc thực hiện chương trình, kế hoạch đã đề ra; trong đó, tập trung vào các lĩnh vực có nguy cơ tham nhũng cao như xây dựng cơ bản, đất đai, giải phóng mặt bằng; thu, chi ngân sách, mua sắm tài sản công, công tác cán bộ; đẩy mạnh tuyên truyền, vận động và thực hiện các chế tài cụ thể để nâng cao ý thức thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; xử lý nghiêm, đúng pháp luật các trường hợp vi phạm./.