Vỏ Não, Chức Năng Trí Tuệ Não Bộ, Học Tập Và Trí Nhớ

--- Bài mới hơn ---

  • Thực Phẩm Chức Năng Tăng Cường Sinh Lý Nam Kuracha Max
  • 5 Viên Uống Tăng Cường Sinh Lý Của Nhật Bản Tốt Nhất
  • Top 5 Thuốc Tăng Cường Sinh Lý Của Nhật
  • Thuốc Tăng Cường Sinh Lý Nam Orihiro Nhật Mới 2021 An Toàn Hiệu Quả
  • Sinh Lý Vùng Dưới Đồi
  • 1.GIẢI PHẪU SINH LÝ CỦA VỎ NÃO

    Các khu vực chức năng của vỏ não là một lớp mỏng các tế bào thần kinh bao phủ trên bề mặt của tất cả các nếp cuộn não. Lớp mỏng này chỉ dày vỏn vẹn 2 đến 5 mm, với tổng diện tích khoảng một phần tư mét vuông. Vỏ não chưa tổng cộng khoảng 100 tỉ tế bào thần kinh.

    Hình 58-1 cho thấy cấu trúc mô học điển hình của bề mặt vỏ não, với các lớp liên tiếp các loại tế bào thần kinh khác nhau. Hầu hết các tế bào thần kinh chia làm ba loại: (1) Tế bào dạng hạt (còn gọi là tế bào hình sao), (2) Tế bào hình thoi, và (3) Tế bào hình tháp, đặc trưng cho hình dạng giống kim tự tháp của loại tế bào cuối cùng này.

    Các tế bào hình tháp và hình sao là xuất phát điểm của hầu hết các sợi đi ra từ vỏ não. Các tế bào hình tháp, lớn hơn và nhiều hơn nhiều các tế bào hình thoi, là nguồn gốc của các sợi thần kinh lớn, dài đi tới tủy sống theo nhiều con đường. Các tế bào hình tháp cũng tạo các bó đến từ các phần quan trọng khác của não.

    Ở bên phải, trong hình 58-1 là biểu diễn các tập hợp tế bào điển hình trong các lớp khác nhau của vỏ não. Đặc biệt lưu ý đến các sợi ngang kéo dài giữa các khu vực lân cận của vỏ não, nhưng cũng cần lưu ý các sợi dọc kéo dài đến vỏ não, và đi từ vỏ não đến các vùng nhỏ của não và tất cả các con đường đến tủy sống hoặc các vùng xa xôi của vỏ não thông qua tập hợp các bó sợi.

    Bằng cách xem xét lại, chúng ta hãy nhớ lại rằng hầu hết các tín hiệu cảm giác riêng biệt đến từ cơ thể kết thúc tại đích là lớp IV vỏ não. Hầu hết các tín hiệu đi ra khỏi vỏ não thông qua các tế bào thần kinh ở lớp V và VI; các sợi rất lớn đến thân não và tủy sống phát sinh trong lớp V;và một số lượng cực lớn các sợi đi tới đồi thị phát sinh trong lớp VI. Lớp I,II và III thực hiện hầu hết chức năng liên kết trong vỏ não, với số lượng đặc biệt lớn các tế bào thần kinh trong các lớp II và III tạo nên các kết nối ngang, ngắn với các khu vực vỏ não liền kề.

    2.GIẢI PHẪU VÀ CHỨC NĂNG MỐI QUAN HỆ GIỮA VỎ NÃO VỚI ĐỒI THỊ VÀ CÁC TRUNG TÂM DƯỚI VỎ.

    Tất cả các vùng của vỏ não có các kết nối li tâm và hướng tâm rộng lớn tới các cấu trúc sâu hơn của não bộ. Ở đây nhấn mạnh mối quan hệ quan trọng giữa vỏ não và đồi thị. Khi đồi thị bị tổn thương về phía vỏ não, sự mất chức năng vỏ não lớn hơn nhiều so với khi chỉ vỏ não bị thương tổn, bởi các kích thích từ đồi thị tới vỏ não là yếu tố cần thiết cho hầu hết các hoạt động của vỏ não.

    Hình 58-2 cho ta thấy các vùng của vỏ não liên hệ với các khu vực cụ thể của đồi thị như thế nào. Những liên hệ này hoạt động theo hai chiều, gồm cả hướng từ đồi thị tới vỏ não và cả từ vỏ não trở lại, về cơ bản, cùng một khu vực đồi thị. Hơn nữa, khi các kết nối với đồi thị bị cắt đứt, các chức năng của khu vực vỏ não tương ứng trở nên gần như hoàn toàn bị mất. Do đó, vỏ não hoạt động gắn liền với đồi thị và có thể coi như cùng một đơn vị giải phẫu và chức năng với đồi thị; vì lí do này mà đôi khi, đồi thị và vỏ não được gọi là hệ thống vỏ – đồi thị (Thalamocortical). Hầu như các con đường từ các thụ thể cảm giác và cơ quan cảm giác tới vỏ não đều đi qua đồi thị, ngoại trừ một số đường đi của thần kinh cảm giác khứu giác.

    3.KHU VỰC LIÊN HỢP

    Hình 58-4 cũng cho thấy một số khu vực rộng lớn của vỏ não không phù hợp với các phạm trù cứng nhắc của vận động sơ cấp, thứ cấp và các khu vực cảm giác. Những khu vực này được gọi là khu vực liên hợp bởi nhận và phân tích tín hiệu đồng thời từ nhiều vùng phức tạp của cả vỏ não vận động và vỏ não cảm giác, cũng như các cấu trúc dưới vỏ. Tuy nhiên, ngay cả những khu vực liên hợp cũng có phân hóa chuyên môn riêng của nó. Các khu vực liên hợp quan trọng bao gồm : (1) khu liên hợp đỉnh- chẩm, (2) khu liên hợp trước trán, và (3) khu liên hợp hệ viền.

    Vùng liên hợp đỉnh – chẩm

    Khu vực liên hợp đỉnh – chẩm nằm ở vùng không gian rộng giữa thùy đỉnh và thùy chẩm, được giới hạn bởi phía trước là vỏ não cảm giác bản thể, phía sau là vỏ não thị giác, và vỏ não thính giác ở hai bên. Như dự đoán, nó cung cấp ý nghĩa diễn giải ở mức độ cao cho các tín hiệu từ tất cả các khu vực cảm giác xung quanh. Tuy nhiên, ngay cả các khu vực liên hợp đỉnh – chẩm cũng có chức năng riêng biệt của mình, được mô tả trong Hình 58-5.

    Vùng nếp cuộn góc (Angular Gyrus) cần thiết để xử lí ban đầu ngôn ngữ nhìn (Chức năng đọc). Phía sau của vùng hiểu ngôn ngữ, nằm chủ yếu ở vùng trước ngoài thùy chẩm, là một khu vực liên hợp trực quan nhập những thông tin thị giác được truyền đạt bằng sự đọc chữ viết từ một cuốn sách tới khu vực Wernicke, khu vực hiểu ngôn ngữ. Vùng nếp cuộn góc này là cần thiết để thấy ý nghĩa của những từ ngữ từ cảm nhận hình ảnh. Nếu vắng mặt nó, một người vẫn có thể hiểu ngôn ngữ một cách rất tốt thông qua nghe mà không phải thông qua đọc.

    Khu vực cho đặt tên đối tượng. Tại phần bên gần nhất của thùy chẩm trước và thùy thái dương sau là một khu vực để đặt tên cho đối tượng. Cái tên được tiếp chủ yếu thông qua sự nghe, trong khi bản chất vật lí của đối tượng được tiếp thu chủ yếu qua sự nhìn. Đổi lại, những cái tên rất cần thiết cho cả sự hiểu ngôn ngữ thị giác và thính giác (chức năng được thực hiện trong khu vực Wernicke định vị cao cấp một cách trực tiếp tới khu vực thính giác ” tên” và phía trước với khu vực xử lí văn bản trực quan( nhìn).

    Khu vực liên hợp trước trán cũng cần thiết để thực hiện quy trình “tư tưởng”. Đặc điểm này có lẽ là kết quả của một số tính năng tương tự của vỏ não trước trán cho nó lập kế hoạch hoạt động vận động. Nó có vẻ là khả năng xử lí thông tin không vận động và có vận động từ các khu vực rộng lớn của não bộ và do đó, để đạt được loiaj suy nghĩ không vận động, cũng như loại có vận động. Trong thực tế, khu vực liên hợp trước trán thường được mô tả đơn giản là quan trọng cho thiết lập suy nghĩ, và nó được cho là để lưu trữ trên cơ sở ngắn hạn về “kí ức làm việc” được sử dụng để kết nối những suy nghĩ mới khi họ đi vào tiềm thức

    Có một phát hiện thú vị đặc biệt như sau: Khi một người đã học được một ngôn ngữ, và sau đó học một ngôn ngữ mới, các khu vực trong não mà ngôn ngữ mới được lưu trữ là nơi các ngôn ngữ đầu tiên đã được lưu trữ ra khỏi. Nếu cả hai ngôn ngữ được học cùng lúc, chúng được lưu trữ với nhau cùng lúc trong cùng một khu vực của não bộ.

    Vùng nhận diện khuôn mặt.

    Một bất thường thú vị của não gọi là “Prosopagnosia” là mất khả năng nhận diện khuôn mặt. Tình trạng này xảy ra ở những người có thương tổn lớn ở mặt dưới trung gian của cả hai thùy chẩm và dọc theo bề mặt bụng giữa của thùy thái dương, như thể hiện trong Hình 58-6. Mất các khu vực nhận diện khuôn mặt, kì lạ là, kết quả của một số ít bất thường của chức năng não bộ.

    Phần chẩm của khu vực nhận diện khuôn mặt là phần tiếp giáp với vỏ não thị giác, và phần thái dương được liên kết chặt chẽ với hệ Limbic mà đã làm với những cảm xúc, kích hoạt não bộ, và điều khiển phản ứng con người với môi trường, như ta thấy trong chương 59.

    4.DIỄN GIẢI TOÀN DIỆN CHỨC NĂNG CỦA PHẦN SAU TRÊN CỦA THÙY THÁI DƯƠNG- VÙNG WERNICK (VÙNG DIỄN GIẢI PHỔ BIẾN)

    Cảm giác bản thể, thị giác, thính giác và các khu vực liên hợp tất cả gặp nhau tại phần sau trên của thùy thái dương, thể hiện trong hình 58-7, gồm cả thùy thái dươn, thùy đỉnh và thùy chẩm. Khu vực này là hội tụ của các khu vực diễn giải cảm giác khác nhau, đặc biệt phát triển mạnh ở vùng chi phối bên não trái ở hầu hết người thuận tay phải, và nó đóng vai trò duy nhất cho bất kì một phần vỏ não nào trong việc tìm hiểu cao hơn mức độ chức năng của não mà ta gọi là trí tuệ. Vì vậy, vùng này đã được gọi bằng những cái tên khác nhau cho một vùng có tầm quan trọng gần như lớn nhất khu vực diễn giải chung, khu vực ngộ đạo, khu vực hiểu biết, khu vực liên hợp thứ ba, và còn nhiều nữa.

    Sau những thương tổn nghiêm trọng vùng Wernicke, một người có thể nghe được hoàn toàn tốt và thậm chí nhận ra các từ khác nhau nhưng vẫn không thể sắp xếp từ ngữ vào một ý nghĩa mạch lạc. Tương tự, người bệnh có thể đọc chữ từ trang giấy nhưng không thể nhận ra ý nghĩa được chuyển tải.

    Nếp cuộn góc – Giải thích thông tin thị giác.

    Nếp cuộn góc là phần cấp thấp của thùy đỉnh sau, nằm ngay phía sau khu vực Wernicke và làm khóa phía sau tới khu vực thị giác của thùy chẩm. Nếu khu vực này bị phá hủy trong khi vùng Wernicke ở thùy thái dương vẫn còn nguyên vẹn, ta vẫn có thể giải thích những thông tin thính giác, khi những thông tin của vỏ não thị giác bị chặn lại. Do đó, người bệnh có thể thấy chữ viết và biết đó là chữ viết những không thể giải thích ý nghĩa của chúng. Tình trạng này được gọi là chứng khó đọc hoặc mù từ ngữ.

    Chúng ta nhấn mạnh một lần nữa tầm quan trong đặc biệt của khu vực Wernicke cho việc xử lí hầu hết các chức năng trí tuệ của não bộ. Mất vùng này ở người lớn thường dẫn đến thời gian sau đó gần như điên loạn.

    Khái niệm của sự ưu thế

    Các chức năng diễn giải chung của khu vực Wernicke và nếp cuộn góc, cũng như các chức năng của khu vực nói và điều khiển vận động, thường được đánh giá cao hơn ở một bán cầu não so với bán cầu còn lại. Do đó, bán cầu này được gọi là bán cầu ưu thế. Trong khoảng 95% số người, bán cầu trái là bán cầu ưu thế.

    Ngay cả khi sinh ra, các khu vực vỏ não sẽ trở thành khu vực Wernicke lớn hơn 50% ở bán cầu não trái so với nó ở bên bán cầu não phải ở hơn một nửa số trẻ sơ sinh.

    Vì vậy, dễ hiểu lí do vì sao phái bên trái bán cầu có thể ưu thế vượt trội bên phải. Tuy nhiên, nếu vì một lí do nào đó khu vực bên trái bị thương tổn hoặc loại bỏ sớm từ rất sớm, phía đối diện của não bộ sẽ phát triển vượt trội.Các lí thuyết sau có thể giải thích cho khả năng ưu thế vượt trội của một bán cầu so với bán cầu còn lại. Sự chú ý của “tâm trí” dường như dẫn đến một suy nghĩ chủ yếu tại một thời điểm. Có lẽ, vì thùy thái dương sinh ra ở bên trái lớn hoen bên phải một chút, nên phía bên trái thường được bắt đầu sử dụng ở một mức độ lớn hơn. Sau đó, vì xu hướng chú ý của con người đến khu vực phát triển tốt hơn, tỉ lệ học tập ở bán cầu não ưu thế ban đầu tăng lên nhanh chóng, trong khi ngược lại, ở bên ít sử dụng, sự học tập đường như không phát triển tốt. Do đó, phái bên trái thường ưu thế trội hơn phái bên phải.

    Ở khoảng 95% số người, thùy thái dương và nếp cuộn góc bên trái ưu thế vượt trội, và trong 5% còn lại, hoặc cả hai bên đồng thời có chức năng kép, hoặc hiếm hơn, một mình bên phải trở nên rất phát triển, ưu thế vượt trội một cách toàn diện.

    Mặc dù khu vực diễn giải của thùy thái dương và nếp cuộn góc, cũng như rất nhiều các khu vực vận động, thường chỉ được phát triển trong bán cầu não trái, các khu vực này nhận thông tin cảm giác từ cả hai bán cầu và cũng có khả năng điều khiển các hoạt động vận động ở cả hai bán cầu. Với mục đích này, nó sử dụng các con đường sợi xơ trong các thể chai để liên lạc giữa hai bán cầu. Tổ chức bắt chéo đơn nhất này ngăn cản sự giao thoa giữa hai bên của não bộ; sự can thiệp có thể tạo ra sự hủy hoại những suy nghĩ về tinh thần và cả đáp ứng vận động.

    Vai trò của ngôn ngữ trong chức năng của vùng Wernicke và trong chức năng trí tuệ.

    Một lượng lớn chủ yếu của kinh nghiệm cảm giác được chuyển thể sang ngôn ngữ tương đương của nó trước khi được lưu trữ trong các vùng nhớ của não bộ và trước khi được xử lí cho mục đích trí tuệ khác. Ví dụ, khi chúng ta đọc một cuốn sách, ta không lưu trữ những hình ảnh trực quan của các từ ngữ được in, thay vì lưu trữ bản thân các từ hay sự chuyển tải ý nghĩa, thường ở dạng ngôn ngữ.

    Sau đó trong cuộc sống, khi nhận thức thị giác của ngôn ngữ thông qua các phương thức đọc phát triển, các thông tin hình ảnh được truyền đạt bằng viết văn bản, sau đó có lẽ được chuyển tới các nếp cuộn góc, một khu vực liên hợp thị giác, vào trong khu vực diễn giải ngôn ngữ Wernicke của thùy thái dương chiếm ưu thế.

    5.CHỨC NĂNG CỦA VỎ NÃO ĐỈNH – CHẨM Ở BÁN CẦU NÃO KHÔNG ƯU THẾ.

    Khi vùng Wernicke ở bán cầu não ưu thế của một người trưởng thành bị phá hủy, người đó thường mất đi gần như tất cả các chức năng trí tuệ kết hợp với ngôn ngữ hay biểu tượng từ ngữ, chẳng hạn như khả năng đọc, khả năng thực hiện các hành vi toán học, thậm chí khả năng suy nghĩ vấn đề logic. Các loại khả năng diễn giải khác, một số trong đó sử dụng thùy thái dương và vùng nếp cuộn góc của bán cầu còn lại.

    Một vài thập kỷ trước đây, trước khi có những thuốc hiện đại điều trị bệnh tâm thần, người ta đã khám phá ra ở một vài bệnh nhân có thể giảm nhẹ đáng kể suy nhược tinh thần bằng việc cắt đứt liên hệ thần kinh giữa vùng trước trán với phần còn lại của vỏ não bởi kỹ thuật gọi là phẫu thuật trước trán (pfrontal lobotomy). Kỹ thuật này được tiến hành bằng cách lồng vào kim (blunt), một dao lưỡi mỏng qua đường mở nhỏ ở phía bên xương trán ở mỗi bên và cắt mô não ở bờ sau thùy trước trán từ chóp xuống đáy. Nó gây ra những thay đổi tâm thần ơ bệnh nhân như sau:

    1. Bệnh nhân mất khả năng giải quyết các vấn đề phức tạp.
    2. Họ không thể xâu chuỗi được chuỗi bài tập thành một ý nghĩa phức tạp.
    3. Họ không thể học được những bài tập tương đương trong cùng một thời gian.
    4. Mức độ hưng phấn giảm bớt, đôi lúc rất rõ rệt, và họ thường mất khát vọng bản thân.
    5. Những đáp ứng xã hội thường không thích hợp, bao gồm đánh mất đạo đức và giảm khả năng tình dục và hoạt động bài tiết.
    6. Bệnh nhân có thể vẫn nói và hiểu được, nhưng không thể hoàn thành bất cứ dòng suy nghĩ dài hạn nào, và có sự thay đổi tâm trạng nhanh chóng từ dịu dàng sang phẫn nộ, vui vẻ, tức giận.
    7. Bệnh nhân cũng có thể vẫn thực hiện được đa phần chức năng vận động thông thường trong cuộc sống nhưng thường không có chủ đích.

    Từ những thông tin này, chúng ta hãy thử liên kết lại những hiểu biết về chức năng của vùng liên hợp trước trán.

    Mất khả năng thực hiện mục tiêu hoặc hoàn thành chuỗi suy nghĩ (thought). Chúng ta đã biết ở trong chương này rằng vùng liên hợp trước trán có khả năng gọi thông tin từ những vùng rộng của não và sử dụng những thông tin này để thực hiện sâu hơn thể thức ý nghĩ cho tới khi đạt được mục tiêu.

    Sự tạo thành suy nghĩ, biểu hiện và sự tạo thành chức năng trí tuệ cao cấp của vùng trước trán-Khái niệm và trí nhớ “Hoạt động bộ nhớ” Một chức năng khác của vùng trước trán là tạo thànhsuy nghĩ, nghĩa là tăng độ sâu và tính trừu tượng của những suy nghĩ khác nhau đưa vào cùng nhau từ nhiều nguồn thông tin. Các test tâm lý cho thấy động vật bậc thấp bị cắt thùy trước trán bộc lộ những mảnh hoàn thiện của các lỗi thông tin cảm giác để giữ lại những mẩu này ngay cả trong trí nhớ tạm thời, có lẽ bởi vì chúng bị phân tâm quá dễ dàng mà không thể giữ những suy nghĩ đủ dài để việc lưu trữ trí nhớ diễn ra.

    Khả năng của vùng trước trán giữ lại nhiều mẩu thông tin đồng thời và gợi lại chúng ngay lập tức khi cần thiết cho những suy nghĩ theo sau được gọi là “Hoạt động bộ nhớ”, nó giải thích được nhiều chức năng của não bộ khi liên kết với chức năng trí tuệ cao cấp. Tóm lại, vùng trước trán được chia thành những đoạn riêng rẽ để lưu trữ những loại trí nhớ tạm thời khác nhau, ví dụ như một vùng để lưu trữ hình dạng của một đối tượng hay một phần cơ thể và số khác cho việc lưu trữ các động tác.

    Nhờ kết hợp tất cả các mẩu tạm thời của hoạt động bộ nhớ, chúng ta có khả năng (1) dự báo; (2) lên kế hoạch cho tương lai; (3) hoạt động trì hoãn trong đáp ứng với tín hiệu cảm giác để thông tin cảm giác có thể được cân nhắc cho tới khi đáp ứng tốt nhất được quyết định; (4) cân nhắc kết quả của hành động trước khi nó được thực hiện; (5) làm sáng tỏ các vấn đề toán học, pháp luật hay triết học phức tạp; (6) so sánh tương quan tất cả các thông tin trong chẩn đoán bệnh hiếm; và (7) điều khiển hoạt động của con người phù hợp với đạo đức, pháp luật.

    Phần cảm giác của giao tiếp

    Ở những phần trước chúng ta biết rằng sự phá hủy phần chi phối thính giác hoặc thị giác ở võ não có thể dẫn tới không hiểu được ngôn ngữ nói hoặc ngôn ngữ viết. Chúng được lần lượt gọi là chứng thất ngôn tiếp nhận thính giác (auditory receptive aphasia) và chứng thất ngôn tiếp nhận thị giác (visual receptive aphasia) hay thông thường hơn gọi là, điếc ngôn ngữ (word deafness) và mù ngôn ngữ (word blindness/ dyslexia).

    Thất ngôn Wernicke (Wernicke’s Aphasia) và Thất ngôn toàn bộ (Global Aphasia). Một số người có khả năng hiểu được ngôn ngữ nói hoặc ngôn ngữ viết nhưng không thể giải thích chúng một cách rõ ràng. Điều này đa số xảy ra khi vùng Wernicke ở hồi thái dương sau của trên bán cầu ưu thế bị tổn thương hoặc bị phá hủy. Do đó, loại thất ngôn này được gọi là thất ngôn Wernicke. Khi tổn thương ở vùng Wernicke lan rộng và kéo dài (1) về phía sau đến vùng nếp cuộn góc, (2) xuống dưới đến vùng dưới thùy thái dương, và (3) lên trên đến vùng cao cấp biên giới của khe Sylvian, hầu hết sẽ bị loạn hiểu ngôn ngữ hoặc giao tiếp, do đó được gọi là thất ngôn toàn bộ.

    Phần vận động của giao tiếp

    Quá trình nói gồm hai giai đoạn tinh thần chính: (1) sự hình thành ý nghĩ của suy nghĩ một cách nhanh chóng, cũng như chọn từ để sử dụng, sau đó (2) điều khiển sự vận động phát âm.

    Sự hình thành suy nghĩ và sau đó chọn từ ngữ là chức năng của vùng liên hợp cảm giác của não. Trở lại, vùng Wernicke ở phần sau của hồi thái dương trên rất quan trọng cho khả năng này. Do đó, một người hoặc bị thất ngôn Wernicke hoặc bị thất ngôn toàn bộ không thể biểu đạt được suy nghĩ để giao tiếp. Hoặc, nếu tổn thương ít hơn, người đó vẫn có thể biểu đạt được suy nghĩ nhưng không thể nối các từ liên tiếp với nhau một cách rõ ràng. Những người này thỉnh thoảng vẫn hiểu các từ lưu loát nhưng chúng bị sắp xếp lộn xộn.

    Mất vùng Broca gây thất ngôn vận động. Đôi khi một người có thể quyết định cái mà họ muốn nói nhưng không thể phát âm ra được từ đó mà thay vào đó là những tiếng ồn ào vô nghĩa.Điều này được gọi là thất ngôn vận động, kết quả của việc tổn thương vùng vận ngôn Broca, nằm ở vùng trước tránvà tiền vận động của vỏ não -khoảng 95% trường hợp ở bán cầu trái, được mô tả ở Hình 58-5 và 58-8. Thể thức vận động tinh tế (skilled motor patterns) như diều khiển thanh quản, môi, miệng, hệ hô hấp, và các cơ phụ khác tham gia phát âm được chi phối bởi vùng này.

    Hình 58-8 mô tả hai con đường cơ bản của giao tiếp. Hình trên mô tả con đường gồm nghe và nói. Chuỗi này như sau: (1) tiếp nhận tín hiệu âm thanh mã hóa ngôn ngữ ở vùng thính giác nguyên phát (primary auditory area); (2) hiểu ngôn ngữ ở vùng Wernicke; (3) quyết định, cũng ở vùng Wernicke, suy nghĩ và ngôn ngữ được nói ra; (4) truyền tín hiệu từ vùng Wernicke đén vùng Broca theo đường bó cong (arcuate fasciculus); (5) hoạt động chương trình vận động tinh tế ở vùng Broca để điều khiển sự hình thành ngôn ngữ; và (6) truyền tín hiệu thích hợp vào vỏ não vận động để điều khiển các cơ phát âm.

    7.CHỨC NĂNG CỦA THỂ CHAI VÀ MÉP TRƯỚC TRONG VIỆC TRUYỀN SUY NGHĨ, TRÍ NHỚ, SỰ RÈN LUYỆN, VÀ NHỮNG THÔNG TIN KHÁC GIỮA HAI BÁN CẦU ĐẠI NÃO

    Hình dưới minh họa bước so sánh ở đọc và sau đó là nói. Vùng tiếp nhận ngôn ngữ đầu tiên ở trên vùng thị giác nguyên phát (primary visual area) hơn là ở trên vùng thính giác nguyên phát (primary auditory area). Thông tin sau đó được hiểu ở vùng hồi góc (angular gyrus region) và cuối cùng đi đến vùng Wernicke. Từ đây, con đường tiếp tục tương tự như ở hình phía trên.

    Các sợi của thể chai (corpus callosum) giữ mối liên lạc hai chiều phong phú giữa hầu hết các vùng vỏ não tương ứng của hai bán cầu đại não trừ phần trước thùy thái dương; những vùng thuộc thùy thái dương này, đặc biệt bao gồm cả hạnh nhân (amygdala), được liên hệ với nhau bởi các sợi đi qua mép trước (anterior commissure).

    Do hầu hết các sợi nằm trong thể chai, người ta đã giả định ngay từ đầu rằng cấu trúc này phải có một số chức năng quan trọng tương ứng với hoạt động của hai bán cầu não. Tuy nhiên, nhiều thí nghiệm trên động vật khi phá hủy thể chai rất khó để thấy rõ sự thiếu hụt chức năng của não bộ. Do đó, trong một thời gian dài, chức năng của thể chai chưa được biết rõ. Mặc dù vậy những thử nghiệm chính xác ngày nay đã chứng minh được chức năng vô cùng quan trọng của thể trai và mép trước.

    Một trong những chức năng của thể chai và mép trước là làm cho những thông tin trên vỏ não ở bán cầu não này tương ứng với vùng vỏ não ấy ở bán cầu não bên đối diện. Các ví dụ quan trọng sau đây minh họa cho sự cộng tác này giữa hai bán cầu não:

    1. Việc cắt thể chai đã vô hiệu hóa sự truyền thông tin từ vùng Wernicke của bán cầu ưu thế đến vùng vỏ não vận động của não bên đối diện. Do đó, chức năng trí tuệ của vùng Wernicke, nằm ở bán cầu não trái, mất kiểm soát đối với vùng vỏ não vận động ở bán cầu não phải dẫn đến khởi động chức năng vận động tự chủ của tay và chân trái, mặc dù vận động tiềm thức của tay và chân trái vẫn bình thường.
    2. Việc cắt thể chai đã cản trở sự truyền thông tin về cảm giác bản thể và thị giác từ bán cầu phải sang vùng Wernicke ở bán cầu ưu thế bên trái. Do đó, thông tin về sinh dưỡng và thị giác từ nửa người trái thường xuyên không thể tới được vùng vỏ não chi phối nên vỏ não không thể đưa ra được quyết định.
    3. Cuối cùng, người có thể chai bị cắt hoàn toàn sẽ có hai phần nhận thức riêng rẽ nhau. Ví dụ ở một cậu bé thiếu niên bị cắt thể chai, chỉ nửa phần não trái của cậu ta có thể hiểu được cả ngôn ngữ nói và viết vì não trái là bán cầu ưu thế. Ngược lại, não phải chỉ hiểu được ngôn ngữ viết nhưng không hiểu được ngôn ngữ nói. Hơn nữa não phải có thể tạo ra được một đáp ứng hoạt động vân động từ ngôn ngữ viết mà không cần tới não trái có vai trò nhận biết đáp ứng đó cần được thực hiện ra sao.

    Kết quả khá khác nhau khi một đáp ứng cảm xúc được tạo ra ở não phải: Trong trường hợp này, một đáp ứng cảm xúc tiềm thức (subconsious) cũng xảy ra ở não trái. Đáp ứng này chắc chắn xảy ra vì vùng chi phối cảm xúc ở cả hai bán cầu não là thùy thái dương và các vùng lân cận, vẫn có thể liên hệ với nhau thông qua mép trước không bị cắt. Ví dụ, khi từ “kiss” được viết ra cho não phải nhìn, cậu trai này ngay lập tức nói “No way!” Đáp ứng này đòi hỏi chức năng của vùng Wernicke’s và các vùng vận ngôn ở bán cầu trái vì những vùng bên trái này là cần thiết trong việc nói từ “No way!” Mặc dù khi được hỏi tại sao lại nói như thế, cậu ta không giải thích được.

    8.SUY NGHĨ, Ý THỨC, VÀ TRÍ NHỚ

    Như vậy, hai bán cầu đại não có khả năng độc lập trong ý thức, trí nhớ, giao tiếp và điều khiển chức năng vận động. Thể chai cần thiết cho hai bán cầu trong các hoạt động phối hợp ở mức tiềm thức nông (superficial subconscious level), và mép trước có vai trò bổ sung quan trọng trong thống nhất đáp ứng cảm xúc giữa hai bán cầu não.

    Vấn đề khó khăn nhất khi bàn về ý thức, suy nghĩ, trí nhớ và học tập là chúng ta chưa biết cơ chế thần kinh của suy nghĩ cũng như hiểu biết còn hạn chế về cơ chế của trí nhớ. Chúng ta biết rằng khi phá hủy một phần lớn vỏ não không làm một người mất đi suy nghĩ, nhưng sẽ làm giảm chiều sâu của suy nghĩ và mức độ nhận thức môi trường xung quanh.

    Mỗi suy nghĩ bao gồm những tín hiệu đồng thời trên nhiều vùng của vỏ não, đồi thị, hệ viền, và chất lưới của thân não. Một vài suy nghĩ cơ bản hầu như chắc chắn phụ thuộc hầu hết hoàn toàn vào trung tâm dưới vỏ Suy nghĩ về đau là một ví dụ tốt để giải thích kích thích điện của vỏ não hiếm khi gây ra bất cứ điều gì nhiều hơn đau nhẹ, trong khi kích thích vào vùng dưới đồi, hạnh nhân, và não giữa có thể gây ra đau buốt. Ngược lại, loại suy nghĩ đòi hỏi sự tham gia nhiều của vỏ não là thị giác, vì việc mất vỏ não thị giác gây ra mất hoàn toàn nhận thức hình ảnh hoặc màu sắc.

    9.TRÍ NHỚ – VAI TRÒ CỦA THUẬN HÓA VÀ ỨC CHẾ SYNAP

    Chúng ta có thể đưa ra một định nghĩa tạm thời về suy nghĩ trong thuật ngữ hoạt động thần kinh như sau: Một suy nghĩ do một thể thức kích thích nhiều phần của hệ thần kinh trong cùng một khoảng thời gian, chắc chắn bao gồm những phần quan trọng nhất là vỏ não, đồi thị, hệ viền, và vùng trên chất lưới của thân não. Lý thuyết này được gọi là Thuyết holistic (holistic theory) của suy nghĩ. Các vùng kích thích của hệ viền, đồi thị, và chất lưới được cho là để xác định các suy nghĩ tự nhiên, chẳng hạn như niềm vui, không vui, đau, thoải mái, cảm giác thô, giới hạn sự tổng hòa các vùng của cơ thể và những đặc tính chung khác. Mặc dù vậy, có những vùng kích thích đặc biệt của vỏ não xác định những đặc tính riêng biệt của suy nghĩ, như (1) vùng nhận cảm bề mặt da và trường thị giác, (2) sự cảm giác về kết cấu của tơ sợi (3) nhận thức thị giác cho mẫu hình chữ nhật của tường bê tông và (4) đặc điểm cá nhân khác xâm nhập vào nhận thức tổng thể của một người trong một khoảnh khắc đặc biệt. Ýthức (consciousness) có thể được mô tả như dòng tiếp tục của nhận thức về xung quanh ta hoặc chuỗi suy nghĩ của ta.

    Trí nhớ được lưu trữ trong não bộ bởi sự thay đổi tính nhạy cảm cơ bản của truyền synap giữa các neuron nhờ kết quả của một hoạt đông thần kinh trước đó. Những con đường mới hoặc được thuận hóa được gọi là đường mòn dấu vết trí nhớ (memory traces). Chúng có vai trò quan trọng vì mỗi một dấu vết như thế được thành lập, có thể hoạt động một cách có chọn lọc bởi ý thức (thinking mind) để tái tạo trí nhớ.

    Thí nghiệm ở động vật bậc thấp chứng minh rằng dấu vết trí nhớ có thể xảy ra ở tất cả các mức của hệ thần kinh. Ngay cả phản xạ tủy cũng có thể có những thay đổi nhỏ nhất trong đáp ứng khi hoạt động tủy được lặp đi lặp lại, những thay đổi mang tính phản xạ này là một phần của quá trình trí nhớ. Cũng như vậy, trí nhớ dài hạn là kết quả của sự thay đổi dẫn truyền synap ở các trung tâm dưới vỏ. Mặc dù vậy, hầu hết trí nhớ liên kết với quá trình hoạt động trí tuệ dựa vào dấu vết trí nhớ ở vỏ não.

    Trí nhớ dương tính và âm tính – Tính nhạy cảm (Sensitization) hay tính nhờn (Habituation) của dẫn truyền synap. Mặc dù chúng ta thường nghĩ rằng trí nhớ dương tính được nhớ lại từ những suy nghĩ đã qua hoặc là từ những trải nghiệm, thì gần như chắc chắn phần lớn trí nhớ của chúng ta là trí nhớ âm tính, chứ không phải dương tính. Khi đó bộ não sẽ tràn ngập những thông tin cảm giác từ tất cả các giác quan của chúng ta. Nếu ta thất bại trong việc nhớ tất cả những thông tin đó, thì sức chứa trí nhớ của bộ não đã bị quá tải. May mắn là, bộ não có khả năng loại bỏ những thông tin không quan trọng. Khả năng này có được nhờ vào tính ức chế của con đường synap đối với loại thông tin này; nó được gọi là tính nhờn, đối với loại trí nhớ âm tính.

    Ngược lại, với những thông tin thu nhận gây ra những kết quả quan trọng như đau hay niềm vui, não bộ có một khả năng tự động khác trong tăng cường và lưu trữ dấu vết trí nhớ, với trí nhớ dương tính. Nó có được nhờ tính thuận hóa (facilitation) của con đường synap, quá trình này gọi là tính nhạy cảm trí nhớ (memory sensitization). Sau này chúng ta nghiên cứu thấy, những khu vực đặc biệt ở vùng hệ viền cơ sở (Hệ Limbic cơ sở) quyết định những thông tin hoặc quan trọng hoặc không quan trọng và tạo ra tiềm thức với sự lưu trữ suy nghĩ như là dấu vết trí nhớ cảm giác hoặc ngăn chặn nó.

    TRÍ NHỚ NGẮN HẠN

    1. Trí nhớ tường thuật về cơ bản được hiểu là loại trí nhớ trong những chi tiết khác nhau của một suy nghĩ tích hợp (integrated thought), ví dụ như trí nhớ trong một trải nghiệm quan trọng nào đó, bao gồm (1) Tri nhớ về môi trường xung quanh, (2) trí nhớ về mối quan hệ thời gian, (3) trí nhớ về một nguyên do nào đó đã trải qua, (4) trí nhớ về ý nghĩa của một việc từng trải, và (5) trí nhớ lấy lại ký ức đã quên.
    2. Trí nhớ kỹ năng thường được kết hợp với hoạt động vận động của cơ thể, ví dụ như tất cả kỹ năng phát triển cho cú hit (đánh) trong tennis, bao gồm những trí nhớ tự động từ (1) quan sát bóng, (2) tính toán mối quan hệ và tốc độ của bóng và vợt, cho đến (3) đưa ra nhanh chóng chuyển động của cơ thể, tay và vợt để tạo ra cú hit bóng như mong muốn – với tất cả những kỹ năng đó được xảy ra chớp nhoáng phụ thuộc vào việc học tập trước đó – và sau đó chuyển đến cú đánh tiếp theo trong khi quên đi cú đánh vừa mới xảy ra.

    TRÍ NHỚ TRUNG HẠN

    Trí nhớ ngắn hạn điển hình là nhớ được 7 đến 10 con số trong số điện thoại (hoặc 7 đến 10 sự việc riêng rẽ khác) trong một vài giây đến một vài phút và chỉ tồn tại với điều kiện là người đó tiếp tục nghĩ về những con số hoặc sự việc đó. Nhiều nhà sinh lý học cho rằng loại trí nhớ ngắn hạn này do sự tiếp tục của hoạt động thần kinh từ tín hiệu các dây thần kinh đi vòng quanh và vòng quanh một dấu vết trí nhớ tạm thời ở một vòng của neuron phản xạ. Nó không thể chứng minh được lý thuyết này. Một sự giải thích khả quan khác về trí nhớ ngắn hạn là sự thuận hóa và ức chế tiền synap, xảy ra ngay lập tức tại những synap nằm trên sợi thần kinh tận cùng trước những sợi synap với một neuron theo sau. Các chất dẫn truyền thần kinh được tiết ra tại phần tận cùng thường gây thuận hóa hoặc ức chế tồn tại từ vài giây đến vài phút. Chu trình của loại này có thể tạo ra trí nhớ ngắn hạn.

    Trí nhớ phụt huộc vào thay đổi hóa học ở cúc tận cùng tiền synap hoặc màng neuron hậu synap

    Trí nhớ trung hạn có thể tồn tại nhiều phút thậm chí hàng tuần. Cuối cùng nó sẽ mất đi trừ khi dấu vết trí nhớ được hoạt hóa đủ để trở thành bền vững hơn; nó sẽ được xếp vào trí nhớ dài hạn. Thí nghiệm trên động vật nguyên sinh đã chứng minh rằng trí nhớ thuộc loại trung hạn có thể là do sự thay đổi vật lý hoặc hóa học nhất thời, hoặc cả hai, trong hoặc là các synap tận cùng tiền synap hoặc là các synap màng hậu synap, những thay đổi có thể kéo dài một vài phút đến vài tuần. Cơ chế này rất quan trọng với những mô tả đặc biệt.

    Khi cúc tận cùng cảm giác được kích thích lặp đi lặp lại nhưng không kích thích cúc tận cùng thuận hóa, sự truyền tín hiệu lúc đầu sẽ rất lớn, nhưng trở nên nhỏ dần với kích thích lặp đi lặp lại cho đến khi sự truyền tín hiệu này dừng lại. Hiện tượng này là tính nhờn, đã được nói đến trước đây. Nó là loại trí nhớ âm tính gây ra vòng neuron làm mất đáp ứng lặp đi lặp lại các sự kiện vô nghĩa.

    Ngược lại, nếu một kích thích có hại tác động đến cúc tận cùng thuận hóa trong cùng một thời gian thì cúc tận cùng cảm giác bị kích thich, để thay cho tín hiệu được truyền vào neuron hậu synap trở nên yếu dần, sự truyền tín hiệu ngày càng mạnh dần, và nó vẫn còn mạnh trong hàng phút, hàng giờ, hàng ngày, hoặc khi mạnh hơn, có thể tới 3 tuần ngay cả khi không có những kích thích thêm từ cúc tận cùng thuận hóa. Như vậy, kích thích có hại gây ra con đường trí nhớ thông qua cúc tận cùng cảm giác trở thành thuận hóa cho nhiều ngày, nhiều tuần sau đó. Điều đáng quan tâm là sau khi tính nhờn xảy ra, con đường này có thể thay đổi thành con đường thuận hóa với chỉ một vài kích thích có hại.

    Cơ chế phân tử trong trí nhớ trung hạn-Cơ chế của tính nhờn. Ở mức phân tử, tính nhờn trong cúc tận cùng cảm giác tạo ra bởi sự đóng dần của kênh calci qua màng cúc tận cùng, mặc dù nguyên nhân đóng kênh calci hoàn toàn chưa biết rõ. Tuy nhiên, số lượng ít hơn bình thường các ion calci có thể khuếch tán vào các cúc tận cùng bị nhờn, và một lượng ít hơn các chất dẫn truyền của cúc tận cùng cảm giác do đó được giải phóng vì sự đi vào của calci là kích thích cơ bản của giải phóng chất dẫn truyền (như đã nói đến ở chương 46).

    Cơ chế của thuận hóa. Trong trường hợp sự thuận hóa, một phần của cơ chế phân tử cho rằng:

    1. Kích thích của cúc tận cùng tiền synap được thuận hóa trong cùng thời gian cúc tận cùng cảm giác bị kích thích bởi sự giải phóng serotonin tại synap được thuận hóa trên bề mặt của cúc tận cùng cảm giác.
    2. Serotonin hoạt động trên receptor của nó ở màng cúc tận cùng cảm giác, và các receptor này hoạt hóa enzyme adenyl cyclase bên trong màng. Adenyl cyclase sau đó tạo ra cyclic adenosine monophosphate (cAMP), cũng ở trong cúc tận cùng tiền synap cảm giác.
    3. cAMP hoạt hóa protein kinase gây phosphoryl hóa một protein là một phần của kênh kalitrên màng cúc tận cùng synap cảm giác; gây block kênh dẫn kali. Sự block có thể tồn tại hàng phút tới vài tuần.
    4. Việc thiếu kali gây ra một điện thế hoạt động kéo dài vì dòng ion kali đi ra của các cúc tận cùng là cần thiết cho sự phục hồi nhanh chóng từ điện thế hoạt động.

    Như vậy, bằng cách gián tiến, mục đích của kích thích cúc tận cùng được thuận hóa ở cùng thời gian cúc tận cùng cảm giác được kích thích gây ra kéo dài tăng độ nhạy của cúc tận cùng cảm giác, thành lập dấu vết trí nhớ.

    TRÍ NHỚ DÀI HẠN

    Nghiên cứu của Byrne và CS., cũng ở trên con ốc sên Aplysia, đề nghị một cơ chế khác của trí nhớ synap. Nghiên cứu của họ chỉ ra rằng kích thích từ những nguồn riêng rẽ hoạt động trên một synap đơn, dưới điều kiện thích hợp, có thể những thay đổi dài hạn lên tính chất màng của neuron hậu synap (membrane properties of the postsynaptic neuron) thay thế cho màng neuron tiền synap, nhưng về cơ bản vẫn chỉ đạo cho những đáp ứng trí nhớ giống như thế.

    Thay đổi cấu trúc xảy ra ở synap trong suốt quá trình hình thành trí nhớ dài hạn

    Không có một ranh giới rõ ràng giữa loại kéo dài hơn của trí nhớ trung hạn và trí nhớ dài hạn thực sự. Sự khác biệt chỉ là một mức độ. Mặc dù, trí nhớ dài hạn thông thường được cho rằng là kết quả của sự thay đổi cấu trúc, thay vì chỉ có sự thay đổi hóa học, ở những synap này, sự thay đổi làm tăng hoặc giảm sự dẫn truyền tín hiệu. Hơn nữa, những thí nghiệm trên động vật nguyên sinh (nơi hệ thần kinh rất dễ nghiên cứu) đã giúp rất nhiều cho việc hiểu cơ chế của trí nhớ dài hạn.

    Bằng kính hiển vi điện tử quan sát động vật không xương sống đã chứng minh cho sự thay đổi cấu trúc vật lý phức tạp ở nhiều synap trong suốt quá trình hình thành dấu vết trí nhớ dài hạn. Sự thay đổi cấu trúc sẽ không xảy ra nếu một loại thuốc ngăn cản tổng hợp protein ở neuron tiền synap, cũng không hình thành dấu vết trí nhớ bền vững. Do đó, có vẻ như sự thành lập trí nhớ dài hạn thực sự phụ thuộc vào sự tự tái cấu trúc synap bằng cách thay đổi độ nhạy của truyền tín hiệu thần kinh.

    Những sự thay đổi cấu trúc quan trọng xảy ra là:

    1. Tăng giải phóng các túi tiết chứa chất dẫn truyền.
    2. Tăng số lượng các túi tiết chứa chất dẫn truyền được giải phóng.
    3. Tăng số lương các cúc tận cùng tiền synap.
    4. Thay đổi cấu trúc của các sợi gai cho phép truyền tín hiệu mạnh hơn.

    Số lượng neuron và khả năng liên kết của nó thường thay đổi một cách đánh kể trong suốt quá trình học tập

    Như vậy, bằng một số con đường khác nhau, sự thay đổi cấu trúc synap làm truyền tín hiệu đã tăng trong quá trình thành lập dấu vết trí nhớ dài hạn thực sự.

    Trong vài tuần, tháng đầu tiên, và có thể thậm chí là năm đầu đời hoặc dài hơn, nhiều phần của não sản xuất một lượng lớn quá mức các neuron, và những neuron này phân tán sợi trục để liên kết với các neuron khác. Nếu một sợi trục mới bị hỏng không thể kết nối với những neuron thích hợp, hay với tế bào cơ, tế bào tuyến, thì sợi trục này sẽ chết trong vòng một vài tuần. Như vậy, số lượng liên kết thần kinh được xác lập bởi một yếu tố phát triển neuron (nerve growth factors) đặc biệt được giải phóng ngược lại từ tế bào được kích thích. Hơn nữa, khi thiếu liên kết xảy ra, toàn bộ neuron phân tán sợi trục có thể biến mất.

    CỦNG CỐ TRÍ NHỚ

    Do đó, ngay sau khi sinh nguyên tắc “sử dụng hoặc mất” đã chi phối số lượng neuron cuối cùng và sự liên kết giữa chúng trong từng phần tương ứng của hệ thần kinh. Đó là một dạng của học tập. Lấy ví dụ, nếu một mắt của động vật sơ sinh bị che lại trong nhiều tuần sau sinh, những loại neuron của vỏ não thị giác-bình thường liên kết với mắt-sẽ thoái hóa, và mắt bị che sẽ bị mù một phần hoặc toàn bộ trong suốt cuộc đời. Cho tới gần đây, người ta vẫn tin rằng quá trình học tập rất ít được thành thục ở người lớn và động vật trưởng thành do giảm số lượng neuron trong chu trình trí nhớ; mặc dù, những nghiên cứu mới đây cho rằng thậm chí người lớn sử dụng cơ chế này ở một phạm vi tối thiểu nhất.

    Một trí nhớ ngắn hạn chuyển thành trí nhớ dài hạn có thể được nhớ lại sau hàng tuần hay hàng năm sau đó, nó đã được củng cố. Một trí nhớ ngắn hạn nếu được hoạt hóa lặp đi lặp lại, sẽ bắt đầu thay đổi về hóa học, vật lý, giải phẫu ở synap chịu trách nhiệm cho trí nhớ dài hạn. Quá trình này đòi hỏi 5 đến 10 phút sự củng cố tối thiểu và 1 giờ hoặc lâu hơn cho củng cố vững chắc. Lấy ví dụ, nếu một ấn tượng cảm giác mạnh được tạo ra trên não bộ nhưng theo sau đó, trong một phút hoặc lâu hơn, bởi một chấn động điện lên não bộ, thì cảm giác trải qua đó sẽ không được ghi nhớ. Cũng tương tự như vậy, chấn động não, hôn mê sâu xảy ra đột ngột, hoặc nhiều tác động khác gây block tạm thời chức năng của não có thể gây ngăn cản sự củng cố.

    Nhắc lại làm tăng sự chuyển trí nhớ ngắn hạn thành trí nhớ dài hạn. Nghiên cứu chỉ ra rằng việc nhắc đi nhắc lại một thông tin tương đồng trong tâm trí sẽ làm nhanh và tăng khả năng mức độ chuyển từ trí nhớ ngắn hạn thành trí nhớ dài hạn và do đó làm nhanh và tăng khả năng hoạt động củng cố. Não bộ có khuynh hướng tự nhiên là nhắc lại những thông tin mới, đặc biệt là những thông tin mới lôi cuốn sự chú ý của tâm trí. Do đó, trong vòng một thời gian, những nét đặc trưng quan trọng của những trải nghiệm cảm giác sẽ càng ngày càng tăng lên trong lưu trữ trí nhớ. Hiện tượng này giải thích tại sao một người có thể nhớ một số lượng nhỏ thông tin có chiều sâu tốt hơn so với nhớ số lượng lớn thông tin hời hợt. Nó cũng giải thích tại sao một người tỉnh táo có thể củng cố trí nhớ tốt hơn một người ở trong tình trạng sa sút trí tuệ.

    Vai trò của những phần đặc biệt của não bộ trong quá trình trí nhớ

    Trí nhớ mới được tạo ra trong quá trình củng cố. Một trong những đặc trưng quan trọng của củng cố là trí nhớ mới được tạo ra trong những lớp thông tin khác. Trong suốt quá trình này, một loại thông tin tương tự được lấy ra từ kho trí nhớ và sử dụng để giúp cho việc tạo ra thông tin mới. Những thông tin mới và cũ được so sánh sự tương đồng và khác nhau, đi đến nơi dự trữ thông tin về sự tương đồng và khác nhau đó hơn là đến nơi lưu trữ thông tin mới chưa qua xử lý. Như vậy, trong quá trình củng cố, trí nhớ mới không bị lưu trữ ngẫu nhiên trong não mà được lưu trữ trực tiếp với những neuron liên kết khác của cùng loại đó. Quá trình này cần thiết cho việc có thể tìm được trí nhớ sau này khi cần tìm lại thông tin cần thiết.

    Hải mã (Hippocampus) thúc đẩy sự lưu trữ trí nhớ- Mất trí nhớ xuôi chiều xảy ra sau tổn thương hải mã đã được xác nhận. Hải mã ở trung tâm vỏ não thùy thái dương, được bao phủ bởi não và đi lên trên trên vùng dưới vỏ, phía trong não thất bên. Hai hải mã được cắt bỏ để điều trị chứng động kinh ở bênh nhân mới mắc. Chứng này không thực sự ảnh hưởng đến trí nhớ trong não trước khi cắt đi hải mã. Mặc dù, sau khi cắt, những người này gần như mất khả năng ghi nhớ loại trí nhớ từ ngữ và biểu tượng (verbal and symbolic types of memories)(loại trí nhớ tường thuật) trong trí nhớ dài hạn, hay thậm chí trong trí nhớ trung hạn chỉ tồn tại nhiều hơn một vài phút. Do đó, những người này không thể thành lập được trí nhớ dài hạn mới của loại thông tin trong nền tảng trí tuệ. Tình trạng này được gọi là mất trí nhớ xuôi chiều.

    Nhưng tại sao hải mã lại rất quan trọng trong viêc giúp não bộ ghi nhớ trí nhớ mới? Câu trả lời hợp lý nhất là hải mã ở giữa những con đường đi ra quan trọng nhất từ các vùng “khen thưởng” và “trừng phạt” của hệ viền, được nói đến ở chương 59.

    Kích thích cảm giác hoặc suy nghĩ là nguyên nhân gây đau hoặc ghét kích thích lên trung tâm đáp ứng trừng phạt hệ Limbic, và những kích thích gây niềm vui, hạnh phúc, hoặc lí do khen thưởng kích hoạt trung tâm đáp ứng khen thưởng của hệ viền. Tất cả chúng cùng nhau quy định cảm xúc nền và động lực của con người. Động lực đó giúp bộ não nhớ được những kinh nghiệm và suy nghĩ vui hoặc không vui. Hồi hải mã và các nhân lưng trong của đồi thị, một cấu trúc viền nữa, đã chứng minh sự quan trọng trong tạo dựng các quyết định về những suy nghĩ của chúng ta là đủ quan trọng trên cơ sở của sự khen thưởng hay trừng phạt để tương ứng với bộ nhớ.

    Mất trí nhớ ngược chiều-mất khả năng gợi lại trí nhớ trong quá khứ. Khi mất trí nhớ ngược dòng xảy ra, mức độ quên các sự kiện vừa mới xảy ra có vẻ nhiều hơn so với các sự kiện cách xa trong quá khứ. Lý do của sự khác nhau này là những trí nhớ xa trong quá khứ được nhắc lại nhiều lần, các dấu vết trí nhớ được ăn sâu, và những yếu tố của loại trí nhớ này được lưu trữ ở một vùng rộng của não bộ.

    Bài viết được dịch từ sách: Guyton and Hall text book of Medicine and Physiology

    Hải mã không quan trọng trong Reflexive Learning. Một người bị tổn thương hải mã thường không gây khó khăn trong việc học các kỹ năng và trí tuệ từ ngữ hay biểu tương. Ví dụ, những người này vẫn có thể học các kỹ năng vận động bàn tay trong nhiều môn thể thao. Loại học tập này được gọi là học tập kỹ năng hay Reflexive Learning; nó phụ thuộc vào việc lặp đi lặp lại nhiều lần các bài tập vận động, hơn là nhắc lại biểu tượng trong tâm trí.

    --- Bài cũ hơn ---

  • Cấu Trúc Và Chức Năng Sinh Lý Của Cơ Quan Sinh Dục Gà Mái
  • Tìm Hiểu Về Buồng Trứng
  • Buồng Trứng Nằm Ở Vị Trí Nào? Cấu Tạo Và Chức Năng Ra Sao?
  • Thực Phẩm Chức Năng Sinh Lý Nam
  • Rối Loạn Chức Năng Sinh Lý Là Gì?
  • Thủ Tục Đăng Ký Bảo Hộ Sáng Chế Theo Pháp Luật Việt Nam

    --- Bài mới hơn ---

  • Hồ Sơ Đăng Ký Bảo Hộ Thương Hiệu Theo Pháp Luật
  • Tư Vấn Về Vấn Đề Đi Đăng Ký Bảo Hộ Website
  • Các Quy Định Về Đăng Ký Thương Hiệu Của Pháp Luật Sở Hữu Trí Tuệ Việt Nam
  • Bỏ Chi Phí Đăng Ký Thương Hiệu Sản Phẩm Có Đáng Hay Không?
  • Tư Vấn Khái Quát Về Đăng Ký Bảo Hộ Tên Nhà Hàng
  • Việc đăng ký bảo hộ sáng chế tại Việt Nam là một thủ tục không bắt buộc. Tuy nhiên, để nhận được sự bảo hộ của Nhà nước, tránh những hành vi xâm phạm của những đơn vị tiến hành hoạt động kinh doanh khác.

    Thì các nhà sáng chế, công ty nên tiến hành đăng ký bảo hộ độc quyền sáng chế cho thành quả của mình. Bài viết sau đây sẽ cho các bạn cái nhìn toàn cảnh về thủ tục đăng ký bảo hộ sáng chế.

    Sáng chế được định nghĩa như thế nào?

    Theo Khoản 12 Điều 4 Luật sở hữu trí tuệ 2013 có định nghĩa thế nào là sáng chế. Theo đó “Sáng chế là giải pháp kỹ thuật dưới dạng sản phẩm hoặc quy trình nhằm giải quyết một vấn đề xác định bằng việc ứng dụng các quy luật tự nhiên”.

    Thuộc tính cơ bản của sáng chế là đặc tính kỹ thuật bởi vì sáng chế là giải pháp kỹ thuật, tức là biện pháp kỹ thuật nhằm giải quyết một vấn đề.

    Sáng chế, giải pháp hữu ích có thể được thể hiện dưới 5 dạng sau đây:

    Cơ cấu. Ví dụ: dụng cụ, máy móc, thiết bị, chi tiết máy, cụm chi tiết máy,…

    Chất. Ví dụ: vật liệu, chất liệu, thực phẩm, dược phẩm.

    Phương pháp. Ví dụ: phương pháp hoặc quy trình sản xuất, xử lý, khai thác,…

    Vật liệu sinh học. Ví dụ: tế bào, gen, cây chuyển gen.

    Sử dụng một cơ cấu (hoặc một chất, một phương pháp, một vật liệu sinh học) đã biết theo chức năng mới là sử dụng chúng với chức năng khác với chức năng đã biết. Ví dụ: sử dụng phomat làm thuốc chữa bệnh đau răng.

    Thủ tục đăng ký bảo hộ sáng chế ra sao?

    Thủ tục đăng ký bảo hộ sáng chế thì sẽ phải trải qua các bước sau:

    Bước 1: Nộp đơn đăng ký có cơ quan có thẩm quyền

    Nộp trực tiếp hoặc gửi qua bưu điện tới trụ sở Cục Sở hữu trí tuệ tại Hà Nội hoặc 2 Văn phòng đại diện của Cục tại TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng.

    Bước 2: Cục sở hữu trí tuệ sẽ xem xét đơn

    Gồm:

    • Thẩm định hình thức đơn: kiểm tra việc tuân thủ các quy định về hình thức đối với đơn, từ đó đưa ra kết luận đơn có được coi là hợp lệ hay không (Ra quyết định chấp nhận đơn hợp lệ/từ chối chấp nhận đơn).
    • Công bố đơn: sau khi có quyết định chấp nhận đơn hợp lệ, đơn sẽ được công bố trên Công báo sở hữu công nghiệp.
    • Thẩm định nội dung đơn: được tiến hành khi có yêu cầu thẩm định nội dung. Đánh giá khả năng được bảo hộ của đối tượng nêu trong đơn theo các điều kiện bảo hộ (tính mới, trình độ sáng tạo, khả năng áp dụng công nghiệp), qua đó xác định phạm vi bảo hộ tương ứng.
    • Ra quyết định cấp/từ chối cấp văn bằng bảo hộ.

    Cần lưu ý gì khi tiến hành thủ tục đăng ký bảo hộ sáng chế?

    Trước khi nộp đơn đăng ký sáng chế, cần tra cứu sáng chế xem có đáp ứng đủ tiêu chuẩn là có tính mới, tính sáng tạo và khả năng áp dụng công nghiệp. Nếu không tiến hành tra cứu thì sau khi nộp đơn có thể sẽ mất một thời gian thẩm định dài nhưng không có kết quả.

    Đối với người không am hiểu về sáng chế thì sẽ không thể nào đưa ra đánh giá về sáng chế đó, việc tra cứu đòi hỏi người có chuyên môn, trình độ.

    Soạn thảo tờ khai theo mẫu cũng là một việc không hề đơn giản, việc điền mẫu tờ khai là công việc đòi hỏi chuyên môn và hiểu biết về hình thức đơn đăng ký sáng chế. Nếu đơn đăng ký chỉ có một sai sót nhỏ đơn cũng có thể bị từ chối và yêu cầu sửa lại.

    Bản mô tả sáng chế, giải pháp hữu ích không phải chỉ cần đáp ứng về nội dung mà còn phải đáp ứng cả về hình thức. Khi thiết lập bản mô tả lại chưa tuân thủ đầy đủ quy định này nên phải sửa đi sửa lại bản mô tả. Nó phải thể hiện đúng nội dung sáng chế, phải trình bày khoa học, thể hiện tính mới, tính sáng tạo và khả năng áp dụng công nghiệp của sáng chế.

    Trên đây là các nội dung tư vấn về các vấn đề liên quan đến thủ tục đăng ký bảo hộ sáng chế. Trường hợp trong nội dung tư vấn có điều gì gây nhầm lẫn, chưa rõ ràng hoặc thông tin nêu trong nội dung tư vấn khiến quý khách chưa hiểu hết vấn đề hoặc/ và có sự vướng ngại, thắc mắc, chúng tôi rất mong nhận được ý kiến phản hồi của quý khách hàng.

    --- Bài cũ hơn ---

  • Quy Định Về Đăng Ký Thương Hiệu Theo Quy Định Hiện Hành
  • ★ Tư Vấn Đăng Ký Nhãn Hiệu Mất Bao Nhiêu Tiền Hiện Nay
  • Hướng Dẫn Đăng Ký Nhãn Hiệu Hàng Hóa Toàn Diện Nhất 2021
  • Cách Viết Tờ Khai Đăng Ký Nhãn Hiệu Theo Quy Định Của Pháp Luật
  • Báo Giá Đăng Ký Nhãn Hiệu Tại Phan Law Việt Nam Năm 2021
  • Quy Định Về Đăng Ký Thương Hiệu Theo Quy Định Hiện Hành

    --- Bài mới hơn ---

  • Thủ Tục Đăng Ký Bảo Hộ Sáng Chế Theo Pháp Luật Việt Nam
  • Hồ Sơ Đăng Ký Bảo Hộ Thương Hiệu Theo Pháp Luật
  • Tư Vấn Về Vấn Đề Đi Đăng Ký Bảo Hộ Website
  • Các Quy Định Về Đăng Ký Thương Hiệu Của Pháp Luật Sở Hữu Trí Tuệ Việt Nam
  • Bỏ Chi Phí Đăng Ký Thương Hiệu Sản Phẩm Có Đáng Hay Không?
  • Sở hữu trí tuệ được hiểu là việc sở hữu các tài sản trí tuệ – những kết quả từ hoạt động tư duy, sáng tạo của con người.

    Đối tượng của loại sở hữu này là các tài sản phi vật chất nhưng có giá trị kinh tế, tinh thần to lớn góp phần quan trọng trong quá trình hình thành và phát triển nền văn minh, khoa học, công nghệ của nhân loại.

    Một trong số đó là nhãn hiệu. Vậy, làm thế nào để đi đăng ký thương hiệu để nhà nước bảo hộ.

    Giấy tờ cần có khi đi đăng ký thương hiệu gồm những gì?

    Về nguyên tắc thì khi tiến hành đăng ký thương hiệu cần có những giấy tờ sau:

    • 02 Tờ khai đăng ký theo mẫu số 04-NH.
    • Mẫu nhãn hiệu: 06 mẫu (kích thước không quá 80mm x 80mm, không được nhỏ hơn 20 mm x 20 mm)
    • Danh mục hàng hoá, dịch vụ mang nhãn hiệu: phân loại theo bảng danh mục hàng hóa, dịch vụ Nice.
    • Chứng từ nộp phí, lệ phí: bản photo

    Đối với đơn đăng ký nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận. Ngoài các tài liệu quy định trên, đơn còn bắt buộc phải có thêm các tài liệu sau đây:

    • Quy chế sử dụng nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận;
    • Bản thuyết minh về tính chất, chất lượng đặc trưng (hoặc đặc thù) của sản phẩm mang nhãn hiệu (nếu nhãn hiệu được đăng ký là nhãn hiệu tập thể dùng cho sản phẩm có tính chất đặc thù hoặc là nhãn hiệu chứng nhận chất lượng của sản phẩm hoặc là nhãn hiệu chứng nhận nguồn gốc địa lý).
    • Bản đồ xác định lãnh thổ (nếu nhãn hiệu đăng ký là nhãn hiệu chứng nhận nguồn gốc địa lý của sản phẩm), có xác nhận của Ủy ban nhân dân tỉnh.

    Yêu cầu đối với đơn đăng ký nhãn hiệu là gì?

    Mỗi đơn chỉ được yêu cầu cấp một văn bằng bảo hộ.

    Về nguyên tắc, mọi tài liệu của đơn đều phải được làm bằng tiếng Việt.

    Trình bày theo chiều dọc (riêng hình vẽ, sơ đồ và bảng biểu có thể được trình bày theo chiều ngang) trên một mặt giấy khổ A4 (210mm x 297mm), trong đó có chừa lề theo bốn phía, mỗi lề rộng 20mm.

    Đối với tài liệu cần lập theo mẫu thì bắt buộc phải sử dụng các mẫu đó và điền đầy đủ các thông tin theo yêu cầu vào những chỗ thích hợp.

    Mỗi loại tài liệu nếu bao gồm nhiều trang thì mỗi trang phải ghi số thứ tự trang đó bằng chữ số Ả-rập.

    Tài liệu phải được đánh máy hoặc in bằng loại mực khó phai mờ, một cách rõ ràng, sạch sẽ, không tẩy xoá, không sửa chữa; trường hợp phát hiện có sai sót không đáng kể thuộc về lỗi chính tả trong tài liệu đã nộp cho Cục Sở hữu trí tuệ thì người nộp đơn có thể sửa chữa các lỗi đó, nhưng tại chỗ bị sửa chữa phải có chữ ký xác nhận (và đóng dấu, nếu có) của người nộp đơn.

    Cách thức nộp đơn đăng ký bảo hộ ra sao?

    Tổ chức, cá nhân khi đi đăng ký thương hiệu có thể nộp đơn theo hai cách sau:

    • Nộp trực tiếp tại trụ sở Cục Sở hữu trí tuệ tại Hà Nội hoặc 2 Văn phòng đại diện của Cục tại TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng.
    • Nộp qua bưu điện.

    Trên đây là những vấn đề khái quát về quy định về đăng ký thương hiệu theo quy định hiện hành. Nếu quý khách muốn được giải đáp thắc mắc hay tư vấn về thì có thể liên hệ với chúng tôi.

    --- Bài cũ hơn ---

  • ★ Tư Vấn Đăng Ký Nhãn Hiệu Mất Bao Nhiêu Tiền Hiện Nay
  • Hướng Dẫn Đăng Ký Nhãn Hiệu Hàng Hóa Toàn Diện Nhất 2021
  • Cách Viết Tờ Khai Đăng Ký Nhãn Hiệu Theo Quy Định Của Pháp Luật
  • Báo Giá Đăng Ký Nhãn Hiệu Tại Phan Law Việt Nam Năm 2021
  • Cách Đăng Ký Nhãn Hiệu Thức Ăn Nhanh
  • Tìm Hiểu Một Vài Công Dụng Đặc Biệt Của Máy Xông Hơi

    --- Bài mới hơn ---

  • Máy Hút Mụn Spa – Sản Phẩm Không Thể Thiếu Cho Mọi Spa
  • Đồ Dùng Spa – Thiết Bị Cần Thiết Và Quan Trọng Không Thể Thiếu
  • ★ Điểm Danh 5 Loại Hải Sản Ngon Không Thể Chối Từ Ngay Khi Nghe Tên
  • Hải Sản Ông Giàu – Nơi Cung Cấp Hải Sản Ngon – Chất Lượng Đảm Bảo
  • Hải Sản Khô – Mồi Nhậu Phong Phú Và Tuyệt Vời Dành Cho Mọi Người
  • Máy xông hơi được sử dụng nhiều tại các spa để làm đẹp, vậy công dụng cụ thể của thiết bị này là gì? Để hiểu rõ hơn về chiếc máy được nhiều người ưa chuộng dùng đến này thì các bạn hãy cùng tham khảo thêm qua vài thông tin như sau nhé.

    Vài công dụng đặc biệt của máy xông hơi tại spa

    Các spa có sử dụng nhiều loại dụng cụ thiết bị chuyên dùng để làm đẹp hiệu quả và máy xông hơi là một trong số đó. Cùng tìm hiểu qua vài công dụng của loại máy này như sau:

    Giảm cân

    Một số loại máy khí xông hơi có công dụng tốt với việc giảm cân. Áp dụng đúng phương pháp và kết hợp với loại máy giúp tiêu đi phần mỡ tại vùng bụng, đùi và mông rất tốt. Nhờ vậy các bộ phận đó trở nên săn chắc hơn trước nhiều.

    Trẻ hóa làn da

    Các spa cũng đã tìm hiểu ra được công dụng đặc biệt của máy xông hơi giúp làm trẻ hóa làn da. Sử dụng loại máy này để làm giãn nở lỗ chân lông, tiếp theo đó nhờ hơi nóng để bài tiết các chất cặn bã ở bên trong ra. Làn da của bạn sẽ trở nên mịn màng hơn, ít mụn hơn và các chất gây lão hóa da hơn.

    Thoải mái tinh thần

    Những ai thường xuyên bận rộn với công việc căng thẳng sẽ tìm chọn đến một địa chỉ spa uy tín để thư giãn. Tại đây các bạn thường sẽ được massage và xông hơi với thiết bị chuyên dùng. Hiệu quả đem lại chính là tinh thần bạn trở nên thoải mái hơn, dễ dàng đi sâu vào giấc ngủ mỗi đêm.

    Tăng cường sức khỏe

    Hơi nóng từ máy khí xông hơi có công dụng trong việc tăng độ lưu thông máu. Nếu bạn kết hợp với sử dụng tinh dầu và massage sẽ mang đến hiệu quả tốt cả về tinh thần và sức khỏe thể chất.

    Không những thế sử dụng máy xông hơi còn có tác dụng trong việc giảm viêm xoang, trị ho hen suyễn và dị ứng. Hơi nóng của nước sẽ giúp việc giãn nở lỗ chân lông rất tốt. Lúc này đây các bạn có thể kết hợp thêm với việc dưỡng da hay massage để giúp cơ thể thêm khỏe mạnh nhé.

    Lưu ý dành cho bạn khi mua máy xông hơi

    Máy xông hơi hiện nay có nhiều loại, chính vì thế khi bạn mua máy sẽ khó khăn hơn trong việc tìm kiếm được máy xông thích hợp. Dưới đây là những lưu ý dành cho bạn khi mua máy xông:

    • Khi mua máy hãy tùy tùy thuộc vào nhu cầu sử dụng để có thể chọn máy đa năng hay chỉ có duy nhất chức năng xông hơi.
    • Tìm kiếm mua tại những địa chỉ bán máy uy tín, chất lượng, chẳng hạn như tại Shop thiết bị spa,…

    Trên đây chính là một số công dụng tuyệt vời mà máy xông hơi đem lại. Các bạn nếu có nhu cầu chọn mua loại máy này hãy liên hệ đến địa chỉ uy tín để được tư vấn chi tiết nhé. Hoặc liên hệ đến shop thiết bị spa để được giải đáp nhanh mọi thắc mắc.

    --- Bài cũ hơn ---

  • ★ Cách Làm Đẹp Với Máy Xông Hơi Mặt Ngay Tại Nhà
  • ★ ★ Bạn Cần Biết Về Giá Sữa Similac Hmo 400G
  • Tìm Hiểu Về Giá Sữa Similac Hmo 4 900G Đang Được Bày Bán Trên Thị Trường
  • Tìm Kiếm Về Công Dụng Của Sữa Similac Hmo
  • Những Khi So Sánh Sữa Hmo Với Các Loại Sữa Khác
  • Tin tức online tv